vak & mens
Het behalen van PO-punten in het buitenland heeft vele voordelen, zeggen organisatoren en cursisten. Wegen deze op tegen het grote nadeel van milieubelasting? ‘Ja, zeker wanneer zo’n reis een maatschappelijk sausje krijgt.’
Een cursus vreemdelingenrecht in Zuid-Korea, een cursus strafrecht in Nepal of een cursus personen- en familierecht in Vietnam. Deelnemers van buitenlandse studiereizen zijn het eens: het is een perfecte manier om snel veel PO-punten te halen én het is een bijzondere ervaring. Niet voor niets gaan veel advocaten vaker mee op zo’n reis.
Strafrechtadvocaat Elpiniki Kolokatsi uit Amersfoort kreeg vorig voorjaar de smaak te pakken. Na een geslaagde studiereis naar Jordanië besloot ze Maleisië aan te doen. ‘Ik vond het altijd een decadente business, maar na 27 jaar advocatuur ben ik door de knieën gegaan. De eerste keer ging ik met twee advocatenvriendinnen, de tweede keer alleen. Het is een makkelijke gelegenheid om een wat minder voor de hand liggend land te ontdekken. Dat ook nog eens onder begeleiding, want alles wordt georganiseerd en geregeld.’
Kolokatsi is beide keren met Lauk Woltring van Woltring Cursus mee geweest. Naast zijn advocatenpraktijk binnen Fibbe Advocaten in Haarlem organiseert hij sinds 2005 studiereizen. De eerste was een strafrechtreis naar Cuba. Dat is uitgebreid naar verschillende rechtsgebieden en landen over de hele wereld. Inmiddels organiseert hij zo’n zes à zeven reizen per jaar. De cursussen worden door docenten gegeven, verspreid over zo’n vier dagen. Daaromheen organiseert Woltring zelf een programma met stedentrips, excursies en diners. ‘Ik lees me van tevoren goed in. Soms neem ik vooraf een kijkje op de plaats van bestemming of ik benader een reisbureau.’ De reizen duren gemiddeld ruim een week en leveren zestien PO-punten op. De groep is meestal tussen de twintig en dertig personen groot met een maximum van veertig. Vaak gaan er ook partners of kinderen van de advocaten mee. ‘Zij maken er echt een vakantie van.’
Het grote voordeel van een cursus in het buitenland is volgens Woltring dat iedereen om 8.30 uur present is en er zin in heeft. ‘Deelnemers leren elkaar snel kennen en er heerst een open, informele en veilige sfeer. Na de cursus wordt er nog lang nagepraat over het vak en het rechtsgebied. Met name vreemdelingenrechtadvocaten raken niet uitgepraat over hun eigen vakgebied.’
Marq Wijngaarden, asielrechtadvocaat bij Prakken d’Oliveira in Amsterdam, beaamt dat. Hij gaat al een jaar of tien mee als docent asielrecht naar uiteenlopende locaties: Jordanië, Ghana, Colombia en dit jaar Zuid-Korea. ‘Het is boeiend om met andere asieladvocaten in een ontspannen setting uitgebreid verhalen, ervaringen en tips uit te wisselen. Er wordt ook buiten de cursussen om veel over werk gepraat, zaken uit verleden en heden worden besproken en soms zelfs overgedragen. Dat leidt tot een verdieping die ik bij cursussen in Nederland niet zie. Er is simpelweg meer tijd voor bespreking van individuele zaken omdat je na de cursus niet naar huis gaat maar elkaar weer ziet: in de bus, het terras, het restaurant. Dat blijkt inspirerend te werken voor velen. Bovendien is het programma naast de cursussen altijd interessant, breed en goed verzorgd.’
Vliegschaamte
Veel voordelen dus, maar er zit een keerzijde aan dit soort reisjes: de ecologische voetafdruk. Woltring denkt daar niet over na en hoort naar eigen zeggen weinig over vliegschaamte bij de deelnemers. ‘Het is de eigen verantwoordelijkheid en als je naar Nepal wilt, moet je nu eenmaal vliegen.’
‘Waarom zou je PO-punten halen in het buitenland als je dat ook eenvoudig in de buurt of digitaal kunt doen?’
Toch lijkt juist dit aspect gevoelig te liggen. ‘Het is zeker iets waar ik over nadenk,’ zegt Kolokatsi. ‘Maar je moet jezelf soms ook verwennen.’ Strafrechtadvocaat Reena Bissumbhar uit Barneveld is het met haar eens. Zij heeft de afgelopen jaren Mexico, Jordanië en Bali aangedaan voor de PO-punten. ‘Ik ben me er zeker van bewust, maar ik heb de laatste negen jaar heel veel digitale cursussen gedaan en daarmee op autokosten bespaard. Op andere vlakken ben ik milieubewust. Zo ben ik absoluut tegen voedselverspilling en doe ik aan afval scheiden. Ik hou er dus wel rekening mee.’
Voor Bissumbhar, een jonge moeder met een overvolle eenpitterspraktijk, brengt zo’n studiereis ook een zekere balans in haar leven. ‘Ik heb al eens tegen een burn-out aangezeten. Dat heb ik met een coach en collega’s opgelost, maar daardoor weet ik dat het belangrijk is om te praten met collega-advocaten over wat het werk met je doet. Sparren over zaken en dilemma’s uit de dagelijkse praktijk. Dan is deze setting, naast het feit dat je ook je PO-punten gelijk voor het hele jaar binnen hebt, heel prettig. Vooral de reis naar Bali heeft mij veel gebracht.’
Kolokatsi en Bissumbhar maken als zelfstandig ondernemer zelf de afweging om wel of niet op studiereis te gaan. Bij grotere kantoren ligt het anders. Docent Wijngaarden geeft toe dat de ecologische voetafdruk een discussiepunt binnen kantoor is en dat de meerderheid van zijn collega’s op z’n zachtst gezegd geen voorstander is van dit soort vliegreizen. Ondanks de weerstand op kantoor kiest hij ervoor om eens per jaar mee te gaan op studiereis. ‘Er wordt bij ons gepoogd om zulke cursussen niet op vlieg- maar op treinafstand of digitaal te organiseren. Digitaal cursus geven of volgen vind ik persoonlijk niets. Er is amper interactie, je ziet het niet als mensen iets niet begrijpen en mensen durven minder te vragen. Het is kort gezegd saai doceren en ik heb besloten dat niet meer te doen.’
De Clercq Advocaten, met vestigingen in Den Haag en Leiden, is sinds deze zomer B Corp-certificeerd, wat hen stimuleert om duurzame en verantwoorde keuzes te maken. Partner Natascha van Duuren: ‘We moedigen studiereizen aan, maar tegelijkertijd willen we onze impact op de aarde minimaliseren. Daarom stimuleren we, waar mogelijk, digitale cursussen of trainingen dichter bij huis.’
Toch erkent Van Duuren de waarde van internationale studiereizen, vooral wanneer ze in combinatie zijn met bijvoorbeeld remote werken, een vakantie of een maatschappelijk project. ‘We geloven dat wanneer een reis niet alleen educatief, maar ook maatschappelijk verantwoord is, dit een waardevolle ervaring kan zijn voor onze medewerkers en de lokale gemeenschap.’
Kwetsbaarheid
Strafrechtadvocaat Alrik de Haas uit Putten onderschrijft dat. Hij gaat al jaren mee als docent voor verschillende organisaties, waaronder Woltring Cursus, de Academie voor de Rechtspraktijk en CILC. ‘Het is zeker niet lucratief. Ik zie het als een investering in de beroepsgroep en je netwerk. Het kost je vrije tijd, maar het is veel meer dan een cursus alleen. Je leert over het rechtssysteem van het betreffende land waar je bent, maar legt ook contact met de mensen in dat rechtssysteem. Daarnaast is het fijn en goed om even letterlijk uit de hedendaagse hectiek van de advocatenpraktijk te stappen, rust te vinden in je hoofd en ruimte te creëren om te ontvangen en te geven. Het brengt kwetsbaarheid, wat je vaak niet voor elkaar krijgt tijdens een dagcursus in Nederland. Wat heb ik meegemaakt in een bepaalde situatie? Had ik het anders kunnen doen? De interactie is groot en gaat door tijdens de culturele en gezellige momenten. Daarin zit het geheim.’
De kosten voor een studiereis hangen vanzelfsprekend af van de plaats van bestemming en de volledigheid van het pakket. Woltring Cursus biedt voornamelijk volledige pakketreizen aan. Een tiendaagse personen- en familierechtreis naar Vietnam in maart volgend jaar kost daar 2.900 euro. Dat is inclusief vliegticket, twaalf uur cursus goed voor twaalf PO-punten, hotels, belastingen, excursies, transfers en een aantal maaltijden. Een vergelijkbare all-in cursus vreemdelingenrecht in Zuid-Korea (zestien PO-punten) kost 3.500 euro.
Bij de Academie voor de Rechtspraktijk variëren de pakketten. Een vierdaagse cursus strafrecht (25 PO-punten) op Curaçao kost 1.495 euro exclusief btw. Vliegticket en verblijf moeten dan nog door de cursist zelf worden bijgeboekt, twee diners zijn inbegrepen. Een driedaagse cursus verdieping arbeidsrecht in Rome, inclusief twee diners, twee lunches en drie overnachtingen komt op 2.750 euro exclusief btw (vijftien PO-punten). De vlucht is niet inbegrepen om cursisten de vrijheid te geven.
Ook MR. in opleidingen wil deelnemers vrijheid bieden. Het bedrijf kiest er bewust voor geen volledige pakketreizen aan te bieden. Een vierdaagse reis naar Suriname voor een cursus personen- en familierecht (zestien PO-punten) komt op 1.395 euro exclusief btw. Er zijn afspraken gemaakt met drie hotels waar gereduceerde tarieven zijn bedongen door MR. in opleidingen. Daar kunnen de cursisten gebruik van maken. De vier cursusdagen inclusief een vol programma staan vast. Om de cursusdagen heen worden excursiedagen gepland die optioneel zijn. Zo kon er vorig jaar een jungle-excursie van drie dagen worden bijgeboekt.
Fiscaal aftrekbaar
Een PO-puntenreis is een (gedeeltelijke) aftrekpost en valt bij de Belastingdienst onder de categorie representatie, congressen, seminars en studiereizen (inclusief reis- en verblijfskosten). Er geldt in 2024 een drempel van 5.600 euro. In plaats van deze drempel mogen ondernemers voor de inkomstenbelasting tachtig procent van deze kosten aftrekken in hun aangifte. Voor ondernemers voor de vennootschapsbelasting geldt het percentage van 73,5. Voor de reis- en verblijfskosten mogen advocaten maximaal 1.500 euro aftrekken.
‘Het is prettig om in zo’n setting te praten over wat het werk met je doet’
Volgens De Haas is een reis nog waardevoller als er een maatschappelijk element aan verbonden is, zoals bij reizen naar Suriname of Curaçao. ‘In die landen zetten we in op ondersteuning van de lokale balie. Zo krijgen strafrechtadvocaten gelegenheid om gratis deel te nemen aan de cursus, waardoor er ook interactie met hen ontstaat.’
Ook werkt De Haas, onder meer met Theo de Roos (emeritus hoogleraar strafrecht en strafrechtproces aan Tilburg University), aan projecten om kennisuitwisseling met, en vaardigheden van juristen daar te versterken. ‘Ik heb wekelijks contact met rechters ter plaatse in het kader van de uitwisseling van jurisprudentie en over ontwikkelingen op het gebied van innovaties in de strafrechtspleging. Met de Lionsclub waar ik aan verbonden ben, is het idee opgevat om als ondernemers geld te doneren. Dat vloeit er allemaal uit voort.’
Voor De Roos is de maatschappelijke betrokkenheid een voorwaarde om mee te gaan als docent. ‘Daar maak ik me hard voor. Zo werken we samen met de Anton de Kom Universiteit in Paramaribo en gaan we tijdens de Surinamereis volgend jaar colleges geven. Zo kun je inhoudelijk helpen in een land dat het moeilijk heeft op rechtsstatelijk gebied.’
verantwoord ondernemen
Nieuwkomer MR. in opleidingen haakt in op die trend en biedt alleen studiereizen aan die ook bijdragen op maatschappelijk gebied. MR. in opleidingen organiseert sinds zeven jaar klassikale en onlinecursussen en beleefde afgelopen voorjaar de vuurdoop op het gebied van buitenlandse studiereizen. De reis ging naar Suriname en werd opgezet samen met de Amsterdamse advocaat met Surinaamse roots Sandesh Soedamah.
‘We hebben direct meerdere rechtsgebieden kunnen aanbieden: arbeidsrecht, letselschaderecht en vreemdelingenrecht,’ vertelt Leon Pollaert, oprichter van MR. in opleidingen. ‘De reis was onder meer gericht op de balie en rechtspraak daar. Tijdens de cursus droegen Surinaamse juristen en docenten actief bij door hun ervaringen te delen. Ook konden we een bezoek brengen aan het Hof van Justitie om kennis uit te wisselen. Daarnaast hebben wij een meet-and-greet georganiseerd met president Chan Santokhi. De president organiseerde een diner waar wij als groep bij konden zijn en zo is er een samenwerking tot stand gekomen. We hebben onze hulp aangeboden om de rechtsstaat van Suriname weer naar een hoger niveau te tillen door kennis, processen en methodes te delen.’
Het reisgezelschap bestond uit 25 cursisten en nog vijftien familieleden. Naast de groep werden docenten van de universiteit en leden van de Surinaamse balie uitgenodigd om deel te nemen aan de cursusdagen. Pollaert: ‘Die wisselwerking met de Surinaamse balie en rechtspraak is bijzonder. Het systeem is daar aanzienlijk platter. Dat cultuurverschil zorgde voor het besef dat we het in Nederland best goed hebben. Er wordt nogal eens geklaagd over de toevoegingsvergoedingen in Nederland, maar als je ziet hoe het daar gaat, hebben we het hier zo slecht nog niet. Ook is er vanuit de advocatengroep een inzamelingsactie van juridische boeken en wetbundels opgezet. De maatschappelijke betrokkenheid en saamhorigheid waren groot.’
Pollaert worstelt met het milieuaspect, maar ziet een studiereis ook als een verrijking. De ervaring die wordt opgedaan met maatschappelijk verantwoord ondernemen en het commitment dat eruit voortvloeit, maakt voor hem veel goed en is een belangrijke voorwaarde voor toekomstige reizen. ‘De reis moet zorgen voor nieuwe inzichten en het uitwisselen van kennis, zodat we een bijdrage kunnen leveren aan het systeem daar. Een leuk studiereisje naar Ibiza omdat het zo’n mooi eiland is, zal ik nooit aanbieden. Het moet een leerzaam kijkje in de keuken zijn.’