juridisch

valkuilen in het recht

Verjarings­termijn niet in beton gegoten

door Aldert van der Bent

Meer dan in andere rechts­gebieden speelt verjaring in het aansprakelijk­heidsrecht een rol. De advocaat die wordt gevraagd naar de kansen van een claim checkt doorgaans eerst of de vordering niet is verjaard. Op dat punt is het recht ingewikkelder dan het op het eerste gezicht lijkt.

Op grond van artikel 3:310 lid 1 BW verjaart een rechtsvordering tot vergoeding van schade vijf jaar na aanvang van de dag, volgende op die waarop de benadeelde zowel met de schade als met de daarvoor aansprakelijke persoon bekend is geworden en in ieder geval door verloop van twintig jaren na de gebeurtenis waardoor de schade is veroorzaakt.

Die tweede termijn, de objectieve verjarings­termijn van twintig jaar, vormt een vangnet voor de schadeveroorzaker dat slechts in een beperkt aantal gevallen een rol speelt. De juridische discussie gaat doorgaans over de eerste verjarings­termijn van vijf jaar.

Valkuil 1: de aanvang van de vijfjaarstermijn is subjectief

De in artikel 3:310 lid 1 genoemde termijn van vijf jaar is een subjectieve termijn. Dat betekent dat de aanvang ervan afhangt van bekendheid van de benadeelde persoon met 1) de schade en 2) de daarvoor aansprakelijke persoon. Daarvan zal volgens vaste rechtspraak sprake zijn als de benadeelde voldoende zekerheid – die niet een absolute zekerheid behoeft te zijn – heeft verkregen dat de schade is veroorzaakt door tekort­schietend of foutief handelen van de betrokken persoon.noot 1 Het enkele vermoeden van het bestaan van schade, dan wel het enkele vermoeden welke persoon voor de schade aansprakelijk is, is niet voldoende voor het aanvangen van de verjarings­termijn. Evenmin is van belang wat de benadeelde moest begrijpen of vermoeden.

Zo werd in het arrest HR 24 januari 2003, NJ 2003/​300 (BASF/​Rensink) beslist dat indien het gaat om lichamelijke klachten waarvan de herkomst onduidelijk is, de vereiste mate van zekerheid – die niet een absolute zekerheid behoeft te zijn – in het algemeen pas aanwezig zal zijn wanneer de oorzaak door een ter zake kundige arts is gediagnosticeerd.

Het voorgaande betekent dat in beginsel op de benadeelde geen onderzoeksplicht rust. Maar dit beginsel moet in redelijkheid worden toegepast. In een zaak waarin een jong kind was aangereden door een betonauto waarvan het kenteken was genoteerd, overwoog de Hoge Raad dat van de wettelijk vertegen­woordiger een eenvoudig onderzoek had mogen worden verlangd om de identiteit van de aansprakelijke persoon te achterhalen.noot 2

Valkuil 2: de schadevordering moet opeisbaar zijn

De aanvang van de subjectieve verjarings­termijn hangt af van bekendheid van de benadeelde persoon met schade. Soms is duidelijk dat een bepaalde gebeurtenis pas in de toekomst schade zal doen ontstaan. Een bekend voorbeeld is blootstelling aan asbest, wat decennia later tot mesothelioom kan leiden. Het vereiste van bekendheid met de schade veronderstelt dat er ook daadwerkelijk schade is ontstaan waarvan vergoeding kan worden gevorderd. Met andere woorden: de schadevordering moet opeisbaar zijn.noot 3 De enkele bekendheid met het feit dat schade zal ontstaan, is onvoldoende om de verjarings­termijn te laten aanvangen.noot 4

Valkuil 3: de verjaring gaat lopen voor alle schadeposten

Indien een schadeveroorzakende gebeurtenis eenmaal daadwerkelijk schade heeft veroorzaakt, vangt de subjectieve verjarings­termijn aan voor alle soorten schade waarvan te verwachten is dat zij in de toekomst zullen kunnen worden geleden.noot 5 Indien bijvoorbeeld een ongeval voortdurende of terugkerende schade teweegbrengt, zoals inkomensschade of kosten voor medische behandeling, vangt de subjectieve verjarings­termijn voor al die afzonderlijke schadeposten aan op het moment van het ongeval.noot 6 Op deze regel geldt slechts een uitzondering in het geval van een eerder niet voorziene schadepost.noot 7

Valkuil 4: geen bekendheid met de juridische beoordeling vereist

Herhaald zij dat de subjectieve verjarings­termijn van artikel 3:310 lid 1 BW pas begint te lopen op de dag na die waarop de benadeelde daadwerkelijk in staat is een rechtsvordering tot vergoeding van de door hem geleden schade in te stellen. Daarvan zal sprake zijn als de benadeelde voldoende zekerheid – die niet een absolute zekerheid behoeft te zijn – heeft verkregen dat de schade is veroorzaakt door tekortschietend of foutief handelen van de betrokken persoon.

Deze regels zien op gevallen waarin de benadeelde onbekend is met of redelijker­wijs in onzekerheid verkeert over het bestaan van schade, de oorzaak van de schade of de voor het ontstaan van de schade verantwoordelijke persoon. Maar die regels hebben geen betrekking op het geval dat de benadeelde onbekend is met, dan wel in onzekerheid verkeert over de juridische beoordeling van de feiten en omstandig­heden die betrekking hebben op de schade en de daarvoor aansprakelijke persoon. Daadwerkelijke bekendheid met die beoordeling is voor het gaan lopen van de verjarings­termijn van artikel 3:310 lid 1 BW niet vereist.noot 8

Het voorgaande betekent dat de verdachte die meent dat hij ten onrechte wordt vervolgd wegens strafbare feiten, en die stelt dat politie en/​of OM hem daarbij schade berokkenen, niet kan wachten met het verzenden van een aansprakelijk­stelling tot hij wordt vrijgesproken.noot 9 Hetzelfde geldt voor de vennootschap die zich op haar bestuurder wil verhalen voor een vordering van een derde die mogelijk tegen haar zal worden toegewezen.noot 10

Is evenwel sprake van meer dan één hoofdelijk verbonden schuldenaar en wil de aangesproken schuldenaar op de voet van artikel 6:10 BW regres nemen op een medeschuldenaar, dan is het uitgangspunt dat de regresvordering van een hoofdelijk verbonden schuldenaar pas ontstaat op het moment dat hij de schuld aan de schuldeiser voldoet voor meer dan het gedeelte dat hem aangaat.noot 11

Valkuil 5: de objectieve verjarings­termijn geldt niet voor letsel- en overlijdensschade

Onder meer in zaken betreffende de blootstelling aan asbest komt het regelmatig voor dat de schade zich pas manifesteert, en de subjectieve verjarings­termijn dus eerst aanvangt, nadat de objectieve verjarings­termijn van twintig jaar (dertig jaar in het geval van blootstelling aan asbest, artikel 3:310 lid 2) is voltooid. Omdat de objectieve verjarings­termijn een absoluut karakter heeft, prevaleert deze boven de subjectieve verjarings­termijn van vijf jaar.

Om aan de problematiek van asbestslacht­offers tegemoet te komen, is in 2004 een vijfde lid toegevoegd aan artikel 3:310 BW.noot 12 Voor schade door letsel of overlijden geldt op grond van lid 5 uitsluitend de subjectieve verjarings­termijn van vijf jaar. Indien de benadeelde minderjarig was op de dag waarop de schade en de daarvoor aansprakelijke persoon bekend zijn geworden, verjaart de rechtsvordering slechts door verloop van vijf jaren na de aanvang van de dag volgende op die waarop de benadeelde meerderjarig is geworden.

Valkuil 6: bijzondere termijnen

Artikel 3:310 BW bevat de hoofdregel voor verjaring van schadevorderingen. Voor specifieke schadevorderingen kunnen afwijkende termijnen gelden. Voorbeelden zijn te vinden in artikel 10 WAM voor verkeersschade, titel 20 Boek 8 BW voor het vervoersrecht en artikel 6:193s BW voor het mededingingsrecht.

Aldert van der Bent is advocaat bij Wybenga advocaten in Rotterdam en advocaat-redactielid van dit blad.