vak & mens
impact
Pien de Wal (25, Advocates for the Future) diende namens haar kantoor een klacht in bij de Europese Commissie over de voorgenomen staatssteun van twee miljard euro aan Tata Steel. ‘Het is onduidelijk wat de samenleving daarvoor terugkrijgt.’
‘Tata Steel is een van de grootste industriële uitstoters van Nederland. Tegelijkertijd staat het bedrijf voor een ingrijpende verduurzamingsopgave, die het niet zelf kan financieren. De Nederlandse Staat wil daarom twee miljard euro publieke steun aan Tata Steel geven in een “maatwerkafspraak”. De eerste versie van deze maatwerkafspraak werd in september 2025 gepresenteerd.
De steun bestaat, kort gezegd, uit drie onderdelen: een bedrag voor nieuwe staalinstallaties die een deel van de bestaande kolenroute moeten vervangen, een bedrag voor een mogelijke latere overstap van die installatie naar waterstof of biomethaan en een bedrag voor maatregelen die de leefomgeving en gezondheid van omwonenden moeten verbeteren.
Op het eerste gezicht klinkt dat als een pakket dat klimaat- en gezondheidswinst oplevert. Maar als je beter naar de afspraak kijkt, kun je je afvragen in hoeverre dat eigenlijk het geval is. Wat wordt er daadwerkelijk bereikt? Welke maatregelen zou Tata Steel ook zonder steun moeten nemen? En zijn de afspraken hard juridisch afdwingbaar?
Bij Advocates for the Future rees de vraag of de steun, zoals zij nu is vormgegeven, wel juridisch toelaatbaar is. Binnen de Europese Unie mogen lidstaten ondernemingen niet zomaar financieel steunen, omdat staatssteun de interne markt verstoort en concurrentieverhoudingen kan beïnvloeden. De Europese Commissie moet daarom beoordelen of de voorgenomen steun aan Tata Steel verenigbaar is met het Europese staatssteunrecht: zonder toestemming mag de steun niet worden verleend.
Wij hebben de voorlopige maatwerkafspraak bestudeerd en kwamen tot de conclusie dat de steun, in zijn huidige vorm, niet aan de Europese staatssteunregels voldoet. Dit hebben wij aangekaart in een zienswijze die wij in april 2026 hebben ingediend bij de Europese Commissie. De kern van onze zienswijze is niet dat staatssteun per definitie verkeerd is. Integendeel: publieke steun kan juist nodig zijn om zware industrie sneller te verduurzamen. Maar, als de overheid twee miljard euro aan steun wil geven, moet wel duidelijk zijn wat de samenleving daarvoor terugkrijgt.’
Fossiele lock-in
‘Een belangrijk punt in onze zienswijze is het risico op fossiele lock-in. Een deel van de steun ziet op de bouw van nieuwe installaties die in eerste instantie op aardgas zullen draaien. Volgens de plannen zou een overstap naar waterstof of biomethaan later mogelijk zijn. Maar daar zijn op dit moment onvoldoende bindende en afdwingbare garanties voor opgenomen.
Daar komt bij dat de voorgenomen maatregelen maar op een deel van de productie zien: circa veertig procent van de op kolen gebaseerde productie blijft in gebruik. Dan moet je je afvragen of deze inzet van publieke middelen daadwerkelijk een structurele transitie financiert, of juist fossiele productie in stand houdt.
Ook de onderbouwing van de verwachte klimaat- en gezondheidswinst is volgens ons onvoldoende transparant. Essentiële informatie ontbreekt of is niet openbaar gemaakt. Het gaat onder meer om het counterfactual scenario, de businesscase en volledige milieu- en gezondheidsonderzoeken. Zonder die informatie is niet goed te beoordelen of de steun noodzakelijk is, welke maatregelen Tata Steel zelf al zou moeten nemen en of de verwachte reducties daadwerkelijk aan de steun kunnen worden toegerekend.
Daarom hebben wij, naast de zienswijze aan de Europese Commissie, op 7 mei ook een Woo-verzoek ingediend bij verschillende betrokken ministeries. Daarmee vragen wij om toegang tot relevante informatie over de maatwerkafspraak. Als een investering van publieke middelen zulke grote gevolgen heeft voor het klimaat en de gezondheid en leefomgeving van omwonenden moet publieke controle mogelijk zijn vóórdat de definitieve afspraken worden gesloten.’
Maatschappelijke verandering
‘Ik ben sinds september 2025 werkzaam bij Advocates for the Future. Wij zijn een juridische ngo die procedures en andere juridische interventies inzet om op te komen voor maatschappelijke belangen zoals klimaat, gezondheid en de bescherming van toekomstige generaties. Veel leeftijdsgenoten beginnen hun carrière in de commerciële advocatuur, daar heb ik zelf ook over nagedacht. Maar na mijn werk aan een landelijk onderzoek naar de toeslagenaffaire en het afronden van de master Human Rights and Democratisation wist ik dat ik mijn juridische kennis wilde inzetten voor zaken die om meer gaan dan alleen financiële belangen.
Ik geloof namelijk dat het recht een uitzonderlijk krachtig middel kan zijn om maatschappelijke verandering mogelijk te maken. Dat zie je ook in de opkomst van klimaatrechtszaken in Nederland en wereldwijd. Ik geloof dat dit soort zaken doorslaggevend kunnen zijn voor de bescherming van de leefbaarheid van onze planeet.
Dat ik zo kort na mijn afstuderen bij Advocates for the Future aan een dossier als dit mag meewerken, bevestigt mij dat ik de juiste keuze heb gemaakt.’
In de rubriek Impact vertelt een advocaat over een zaak die bovengemiddeld veel indruk maakte, daarmee het maatschappelijke belang van de advocatuur onderstrepend. Heeft u een soortgelijke ervaring die u wilt delen, stuur dan een e‑mail naar redactie@advocatenblad.nl.