vak & mens

impact

door Nathalie de Graaf beeld Martijn Gijsbertsen

Noor Dings (30, Boekx Advocaten) stond Bureau Clara Wichmann bij in een klacht bij de Reclame Code Commissie over folders van een anti-abortusorganisatie. ‘Deze zaak heeft mijn overtuiging versterkt dat ik mijn stem moet laten horen voor vrouwen­rechten’.

‘Begin 2025 ontvingen duizenden Nederlandse huisartsen ongevraagd een brief met folders van de anti-abortusorganisatie Kies Leven. De folder, geschreven in de ik-vorm, opent met de titel Waarom ik, als huisarts, geen abortuspil voorschrijf en is ondertekend met Je huisarts. De huisartsen werden aangespoord de folders via hun wachtkamers te verspreiden. Aanleiding was de wetswijziging, die het sinds 1 januari 2025 mogelijk maakt voor huisartsen om, na verplichte scholing, abortus­medicatie voor te schrijven bij zwangerschappen tot negen weken.

Boekx, het kantoor waar ik werk, doet veel zaken op het gebied van vrouwen­rechten.

Samen met Bureau Clara Wichmann, dat zich al meer dan veertig jaar inzet voor gendergelijkheid en de positie van vrouwen, kijken mijn collega Otto Volgenant en ik naar de mogelijkheden om via strategische rechtszaken die positie te versterken. Voor ons was duidelijk dat actie nodig was tegen de misleidende folders van Kies Leven. Daarom dienden we namens Bureau Clara Wichmann, de NHG Expertgroep Seksuele Gezondheid, Stichting Fiom, Women’s Link Worldwide en huisarts Peter Leusink een klacht in bij de Reclame Code Commissie (RCC).’

Open vizier

‘De folder wekt de illusie van een neutrale, medische bron, terwijl het in werkelijkheid ging om een ideologisch standpunt van een anti-abortusorganisatie. Juist in wacht­kamers, waar patiënten zich kwetsbaar kunnen voelen en vertrouwen op neutrale medische informatie, is dat problematisch. Dat vertrouwen maakt hen extra vatbaar voor een boodschap die ten onrechte als afkomstig van hun eigen huisarts wordt gepresen­teerd. Ik realiseerde me dat patiënten hierdoor mogelijk al vóór hun consult in hun keuzevrijheid worden beïnvloed en zelfs zouden kunnen afzien van nood­zakelijke zorg.

Ons kernpunt was dat Kies Leven haar uitingen bewust niet als reclame herkenbaar maakte en haar rol als afzender verborg. Kies Leven voerde hierop aan dat zodra een huisarts de folder in de wachtkamer zou leggen, de inhoud automatisch de denkbeelden van die huisarts worden. Dat zou het gebruik van de ik-vorm en “je huisarts” als afzender rechtvaardigen en vermelding van Kies Leven als afzender overbodig maken. Tijdens de hoorzitting wezen wij op de risico’s van deze redenering. Als adverteerders hun reclame kunnen toeschrijven aan professionals, terwijl zij zelf buiten beeld blijven, opent dat de deur voor allerlei vormen van misleiding: uitingen vermomd als afkomstig van “je apotheker”, “je tandarts”, “je wijkagent” of “je advocaat”. Dat moet worden voorkomen.

Met de gezamenlijke expertise van onze cliënten hebben we daarnaast de inhoud van de brief en folder aangevochten, omdat deze feitelijke onjuistheden en misleidende beweringen bevatten over de abortuszorg. We vonden het belangrijk dat de RCC zich ook inhoudelijk over de passages boog. Normaal gesproken is de RCC terug­houdend bij reclame voor denkbeelden, mede vanwege de vrijheid van menings­uiting van de adverteerder. In dit geval telde echter mee dat de uitingen zich rechtstreeks richtten op mogelijk kwetsbare patiënten die bij hun huisarts vragen hebben over de abortuspil en doorgaans vertrouwen op informatie die als afkomstig van een onafhankelijke arts wordt gepresenteerd.

De RCC stelde ons in het gelijk en oordeelde dat het gebrek aan transparantie van Kies Leven misleidend was en in strijd met de eisen van de Nederlandse Reclame Code voor de herkenbaarheid van reclame-uitingen. Ook werd Kies Leven aangesproken op de misleidende en onjuiste inhoud van de brief en folders. De RCC heeft Kies Leven geadviseerd om in de toekomst niet meer op deze wijze reclame te maken. Tegen deze beslissing is geen beroep ingesteld.

De zaak ging nadrukkelijk niet over het recht van Kies Leven – of wie dan ook – om zich uit te spreken over abortus. Voor of tegen, dat staat ieder vrij in het kader van het maat­schappelijk debat. Waar het wél om ging, was de manier waarop dat gebeurde. Als je ervoor kiest om je ideologische boodschap via reclame te verspreiden, dan moet dat met open vizier.

Bureau Clara Wichmann signaleert dat desinformatie en misleidende campagnes steeds vaker worden ingezet om de autonomie rond abortus en toegang tot zorg te beperken. De uitspraak van de RCC geeft een krachtig signaal af: anti-abortusorganisaties mogen geen desinformatie verspreiden onder valse vlag. Deze beslissing markeert een belangrijke overwinning in de strijd tegen misleidende informatie over abortus en voor betrouwbare medische voorlichting. Naar aanleiding ervan zijn Kamervragen gesteld over de zorgwekkendheid van misinformatie en desinformatie over abortuszorg. Hier wordt de impact van deze procedure duidelijk zichtbaar. Dit geldt bovendien ook internationaal. We hebben de uitspraak direct vertaald en gedeeld met onze cliënt Women’s Link Worldwide, die deze wereld­wijd heeft verspreid om bewustzijn te vergroten.’

Deepfakes

‘Uit recent onderzoek van Ipsos blijkt dat 75 procent van de Nederlanders abortus als medische zorg beschouwt en 86 procent als een persoonlijke keuze. Tegelijk blijft het onderwerp controversieel. Wereldwijd staan reproductieve rechten onder druk, en de ontwikkelingen in de Verenigde Staten hebben ook hier in Nederland het debat aangewakkerd. Toen ik enkele maanden geleden zag dat in de Tweede Kamer een tegenmotie werd aangenomen die oproept abortus als mensenrecht in de Europese Unie te bestrijden, raakte me dat. Het baart me zorgen dat de toegang tot deze essentiële zorg nog altijd kwetsbaar is en ter discussie staat.

Deze zaak heeft mijn overtuiging alleen maar versterkt: ik voel dat ik mijn stem moet laten horen voor vrouwen­rechten, zowel binnen als buiten mijn werk. Bij Boekx krijg ik die kans via juridische procedures. Daarnaast zit ik sinds kort in het bestuur van Op Komst, een nieuw netwerk voor jonge vrouwen in de juridische wereld. Daar bespreken we niet alleen werkgerelateerde thema’s, maar ook hoe vrouwen elkaar kunnen versterken. Ook privé voer ik het gesprek. Laatst sprak ik iemand die deepfakes van anderen onschuldig vond; ik heb hen bewustgemaakt van de ernst daarvan. Ook probeer ik mijn vrienden mee te nemen naar feminist marches, want die zijn nog steeds hard nodig. Door mij publiekelijk uit te spreken over onderwerpen als abortus en – online – geweld tegen vrouwen, wil ik bijdragen aan een samen­leving waarin vrouwen veilig beslissingen kunnen nemen over hun eigen lichaam, vrij van misleiding, stigma en taboe.’