actueel
Het kabinet-Jetten belooft te zullen investeren in de sociale advocatuur. Hoe die belofte wordt ingevuld, is onduidelijk. Een toeslag voor sociale kantoren lijkt er niet te komen.
In navolging van diverse kabinetten-Rutte wijdt ook de nieuwe regering in haar coalitieakkoord mooie volzinnen aan de rechtsstaat. ‘In een rechtsstaat verdient iedereen een eerlijk proces, met recht op een advocaat. Om de toegang tot het recht voor iedere Nederlander te waarborgen verlagen we de griffierechten en investeren we in sociale advocatuur’, schrijven de drie coalitiepartners in hun gezamenlijk programma.
Het is aan de nieuwe staatssecretaris Claudia van Bruggen (D66) om de beloofde investering gestalte te geven. Veel middelen krijgt ze daartoe niet. Voor DJI is 100 miljoen extra beschikbaar en voor versterking van de rechtsstaat 75 miljoen. De financiële prioriteiten van de regering-Jetten liggen bij defensie, woningmarkt c.q. stikstof en economie.
Het recente debat in de Tweede Kamer over de begroting voor 2026 van Justitie & Veiligheid geeft een goed beeld van de prioriteiten van de Haagse politiek. Weliswaar debatteerde de Kamer met minister Foort van Oosten en staatssecretaris Arno Rutte (allebei VVD), maar het stokje kan zonder mankeren worden overgenomen door partijgenoot Van Weel en door Van Bruggen.
Van Bruggen heeft zowel rechtsbescherming als het gevangeniswezen in portefeuille, maar haar belangrijkste opdracht ligt bij de laatste, in het bijzonder de aanpak van ‘code zwart’. Bomvolle gevangenissen, te weinig tbs-plaatsen, een tekort aan personeel in combinatie met oplopende celstraffen hebben het systeem doen vastlopen. Staatssecretaris Rutte had zich zelfs in wansmakelijk rouwzwart gehuld om de ernst van de situatie te onderstrepen.
Niettemin vlogen de aansporingen vanuit de Kamer om er harder aan te trekken hem om de oren. De oude gevangenis in Almere moet worden heropend, een bestelde bajesboot heeft een aanlegsteiger nodig, er passen veel meer gedetineerden bij elkaar in één cel, cipiers dienen beter te worden beloond et cetera et cetera. Volgens de DJI is er 350 miljoen euro nodig om bestaande gevangenissen te onderhouden en nog eens 550 miljoen voor de uitbreiding van cellen en tbs-plaatsen.
Aan de nieuwe ‘stas’ Van Bruggen de schone taak om dat boodschappenlijstje af te vinken. Weliswaar is ze ook schatplichtig aan de sociale advocatuur, maar daar zal de Tweede Kamer haar niet op afrekenen. Een oppositiemotie voor een toeslag voor sociale kantoren – een idee van de Commissie-Van der Meer II – werd vorige maand bijna achteloos verworpen. De Kamer vindt het voldoende dat het vorige kabinet een deel van de voorstellen van Van der Meer II heeft overgenomen.
De sociale advocatuur kan de blik nog slechts hoopvol richten op de uitkomsten van wat in Haags jargon het visietraject wordt genoemd. Dat traject, dat het ministerie bewandelt samen met de Raad voor Rechtsbijstand (RvR), de NOvA en de VSAN koerst richting de eindstreep. Uiteindelijk moet daar een ‘langetermijnaanpak’ uitrollen voor een toekomstbestendig stelsel van gesubsidieerde rechtsbijstand. Als ze het een beetje handig aanpakt, kan de minderheidscoalitie de ‘langetermijnaanpak’ presenteren als de beloofde investering in de sociale advocatuur, zonder de portemonnee te trekken. Zo er al een rekening moet worden betaald, dan belandt die bij de commerciële advocatuur. Op 12 maart staat er een ontmoeting gepland van het ministerie met commerciële en sociale kantoren. Dan mag Claudia van Bruggen zich voor het eerst over de kwestie buigen.