vak & mens
advocaat en algoritme
Wraakporno en nepnaakt
De politie rapporteert een enorme toename van online seksueel misbruik in 2025.
De doorbraak van internet in de jaren negentig is volgens deskundigen te danken aan de verspreiding van porno. Met de komst van sociale media gingen mensen ook massaal online flirten. Alleen voor het scherm, in de vertrouwde omgeving, geeft men zich sneller bloot. Het voelt veiliger, maar is dat juist niet. Nieuwe fenomenen als wraakporno, sextortion en Tinder Swindlers werden gemeengoed.
De wetgever stelde wraakporno in 2020 strafbaar. Het leidt tot veel strafzaken, die regelmatig ook veel aandacht krijgen: minderjarigen die elkaar pesten of chanteren met naaktbeelden, pedofielen die zich verschuilen achter een nepprofiel en oplichters die eenzame ouderen emotioneel en financieel uitkleden. Veel strafrechtadvocaten zullen weleens een verdachte of slachtoffer bijstaan. ‘De ouders van minderjarige slachtoffers begrijpen soms niet dat ik zo’n cliënt verdedig,’ zegt een advocaat die anoniem wil blijven. Hij wordt (online) bedreigd omdat zijn cliënt op een paar punten werd vrijgesproken. ‘Een piketzaak. Een gewone man, geen pedofiel. Geen idee waarom hij deed wat hij deed.’
Ondanks de vele trieste verhalen en waarschuwingen signaleerde de politie onlangs een stijging van het aantal meldingen van online seksueel misbruik met bijna vijftig procent het afgelopen jaar. Dit ondanks de hogere maximumstraffen in de Wet seksuele misdrijven van 2024.
Daar komt nog bij dat het steeds eenvoudiger wordt om naaktbeelden met AI te vervalsen. In 2022 deed presentatrice Welmoed Sijtsma aangifte van een deepfakepornovideo, waarin zij te zien was. Advocaat Nancy Dekens stond de maker van de video bij. ‘Ik voerde aan dat de beelden duidelijk nep waren, en daarom in mijn ogen minder schadelijk voor de aangeefster. Maar de rechtbank vond dat het toch viel onder wraakporno. Mijn cliënt kreeg een taakstraf en wilde niet in hoger beroep.’
Sindsdien is de kwaliteit van AI-beelden enorm toegenomen. En iedereen kan ermee aan de slag. In januari ontstond commotie omdat platform X een ‘nepnaakt’-functie aanbiedt aan betaalde accounts. Chatbot Grok kan met één klik een persoon op de foto digitaal uitkleden en genereert elk uur zevenduizend nepnaaktbeelden. X heeft naar eigen zeggen in de EU deze functie geblokkeerd.
Maar ook zonder die functie knutselde een 73-jarige man uit Noord-Holland meer dan honderd deepfakepornofilms in elkaar van bekende Nederlanders, zoals prinses Amalia. De filmpjes trokken miljoenen views en twintig gedupeerden deden al aangifte. Toch zit de verdachte niet in voorarrest en is het nog maar de vraag of er een strafzaak komt, zo liet het Openbaar Ministerie in januari weten. ‘Misschien heeft dat met de persoon van de verdachte te maken,’ zegt Dekens, ‘maar als mijn zaak al strafwaardig was, dan zal deze zaak met zoveel filmpjes en een betere kwaliteit dat zeker zijn.’
Aan de andere kant verkleint een tsunami van deepfakeporno misschien de impact van echte naaktbeelden, die zonder toestemming van de betrokkene rondzwerven op internet. Dat zou een geluk bij een ongeluk zijn. Zoals nepnieuws de geloofwaardigheid van echte feiten aantast, zo devalueert deepfake de attentiewaarde van echte wraakporno. Waarom zou je je nog door intieme beelden laten chanteren, als die voor hetzelfde geld nep kunnen zijn? En je kunt terugslaan met video’s van je belagers in scabreuze standjes?
De keizer heeft geen kleren aan. We kunnen straks allemaal onze erotische fantasieën laten visualiseren door AI. Een nieuwe seksuele revolutie. De vraag is wat de gevolgen zijn voor echte, fysieke intimiteit en relaties en of de regels in de nieuwe zedenwet daar wel op anticiperen.