van de nova

Van ‘woelzieke kaste’ tot hoeder van de rechtsstaat

Vijftig jaar sociale advocatuur. Een mooi moment om de maat­schappelijke waarde van sociaal advocaten te onderstrepen. Dit deed de NOvA tijdens een jubileumsymposium. Op 1 december werd stilgestaan bij het verleden, heden én toekomst van de sociale advocatuur. Zoals algemeen deken Sanne van Oers treffend zei: ‘Terugkijkend op vijftig jaar sociale advocatuur hebben we genoeg om trots op te zijn.’

Zo’n 150 sociaal advocaten en partners uit het werkveld streken neer in het Utrechtse Mereveld. Het feestelijke karakter van de dag was duidelijk zichtbaar: de gasten werden ontvangen met 50 jaar sociale advocatuur-petitfours, een pianiste zorgde voor de sfeer en de aanwezigen werden overladen met complimenten door zogenoemde complimentenmakers. Ybo Buruma, oud-raadsheer en schrijver van het boek ‘De onvoltooide rechts­staat’ startte het inhoudelijke programma met een keynote. Volgens hem zijn er vijf belangrijke pijlers binnen de sociale advocatuur te benoemen, namelijk wetgeving, rechts­bescherming, trias politica, gelijkheid en grondrechten. ‘Historisch gezien werden sociaal advocaten gezien als een “woelzieke kaste” binnen de rechts­staat. Zij kwamen op voor de zwakkeren in de samen­leving. Tegenwoordig vervullen ze nog steeds deze belangrijke rol.’

‘Kanariepiet in de kolenmijn’

Buruma schoof daarna, samen met onderzoeker Mies Westerveld en sociaal advocaat Loïs Snel aan bij dagvoorzitter Marijke Roskam. Op het podium werd de zevende NOvA-podcast van de serie ‘De sociale advocatuur ben ik’ opgenomen. Westerveld over de rol van de sociale advocatuur: ‘Advocaten zijn er om de overheid een spiegel voor te houden en misstanden te signaleren, als een kanariepiet in de kolenmijn.’ Een belangrijk onderscheid dat Snel maakte, was: ‘Het kan ons allemaal gebeuren dat we een sociaal advocaat nodig hebben. We moeten het niet wegzetten als iets voor een bepaalde groep mensen. Sociale advocatuur is er voor iedereen.’

Vergrijzing en kennisdeling

Vervolgens praatten Liesbeth Hulst, bijzonder hoogleraar UvA, Michiel van Nispen, voormalig SP-Tweede Kamerlid, en Teun Struycken, voormalig staats­secretaris voor Rechts­bescherming, met elkaar over de toekomst. De sociale advocatuur staat onder druk door een hoge uitstroom en vergrijzing, terwijl de instroom van jonge advocaten achterblijft en het vak onder studenten minder zichtbaar is. Samenwerking en kennisdeling zijn nood­zakelijk, want veel sociaal advocaten werken alleen en subsidies voor stagiairs bieden slechts gedeeltelijk uitkomst.

Hoeder van de rechts­staat

Van Nispen werd in het zonnetje gezet en bedankt voor zijn jarenlange tomeloze inzet voor de sociale advocatuur in de Tweede Kamer. Van Oers overhandigde hem een beeldje van ‘de advocaat, de hoeder in de rechts­staat’, speciaal gemaakt voor personen die zich op een bijzondere wijze hebben ingezet voor de advocatuur.

Van Oers tot besluit: ‘Er staat ons nog een aantal dingen te doen. Zoals het op orde brengen van de vergoeding, genoeg budget creëren om te innoveren en sociaal advocaten op te leiden én te behouden. Het is aan ons de taak om te enthousiasmeren en nieuwe advocaten, uit de schoolbanken of zijinstromers, te inspireren. En terugkijkend op vijftig jaar sociale advocatuur hebben we genoeg om trots op te zijn!’

Opleiding

En wat vinden de bezoekers dat de kansen en uitdagingen zijn in de sociale advocatuur? Inge Aardoom, deken van Den Haag, zegt: ‘De kans zit in de opleiding, niet alleen op de universiteit maar ook in de beroeps­opleiding. De uitdaging zit hem in de financiering. Ik hoop dat er aan de aan­bevelingen van het rapport-Van der Meer II vervolg wordt gegeven door het komende kabinet.’

Diversiteit

Marloes Sterrenberg van Zumpolle Advocaten ziet in samen­werking vooral de kans. ‘Zoek positieve verbindingen, om bijvoorbeeld kosten voor AI-abonnementen of toegang tot vak­literatuur met elkaar te delen. Want de uitdaging blijven de kosten, door ze met elkaar te delen voorkomen we hoge drempels.’ Eva Weijer, ook van Zumpolle Advocaten, voegt toe: ‘Wat ook zou helpen is een toeslag voor niet alleen het begeleiden van stagiairs maar ook zijinstromers én mensen die overstappen vanuit een ander veld. Het is belangrijk om verschillende perspectieven en diverse achtergronden te hebben binnen de sociale advocatuur.’

Samenwerking

Caroline Haans en Maaike Breewel van Olie & De Jonge Advocaten: ‘Het vinden van jonge advocaten is een uitdaging, niet alleen binnen de sociale advocatuur, maar binnen alle gebieden van het recht. Je ziet dat kantoren investeren in AI, maar daardoor minder mensen aannemen. Het blijven enthousiasmeren van deze groep en investeren in nieuwe advocaten blijft belangrijk. Want door bezuinigingen zijn verschillende loketten en instanties weggevallen en dat maak het werk van een sociaal advocaat uitdagender. Hier ligt juist een kans op meer samen­werking.’