vak & mens
lawyers for lawyers
De Mexicaanse mensenrechtenadvocaat Kenia Hernández zit al vijf jaar in hechtenis. Mogelijk mag ze binnenkort naar huis.
Vijf jaar geleden werd de inheemse Hernández opgepakt na het organiseren van een demonstratie tegen de verdwijning van politieke gevangenen. Fabiola Vite, een van Hernández’ advocaten, vertelt: ‘Er werd tijdens de demonstratie een weg geblokkeerd. De tolgerechtigde bedrijven waren boos omdat ze inkomsten misliepen. Kenia werd opgepakt en beschuldigd van een gewapende overval.’ Maar liefst tien strafzaken werden er tegen haar geopend. In twee daarvan werd ze veroordeeld en er lopen er nog vier, in verschillende regio’s.
Waarom werd Hernández zo hard aangepakt? Vite: ‘Er zijn indertijd veel meer arrestaties geweest om protesten de kop in te drukken en mensenrechtenverdedigers tot zwijgen te brengen. De meesten erkenden schuld en kwamen eerder vrij. Kenia weigerde schuld te bekennen en haar zaak bracht veel mensen op de been. Dat wekte de woede van de autoriteiten.’
Het goede nieuws is dat Vite en haar collega’s in onderhandeling zijn met justitie. ‘Als de deal doorgaat, worden de nog lopende zaken gevoegd en wordt Kenia’s gevangenisstraf omgezet in huisarrest.’
Hoe verklaart Vite deze omslag? ‘Mogelijk speelt een rol dat dit jaar in Mexico het jaar van de inheemse vrouw is. Bovendien overleed in september Kenia’s moeder. Kenia mocht de begrafenis niet bijwonen en is toen in hongerstaking gegaan. Wij hebben haar als advocaten uiteindelijk overtuigd om daarmee te stoppen, voor haar kinderen. Maar ze heeft er wel aandacht mee weten te trekken. De moeder van Kenia had grotendeels de zorg voor haar kinderen, die inmiddels negen en twaalf zijn. Dus Kenia’s vrijlating is met het oog op de kinderen urgent. Haar zoon heeft zelf een brief geschreven aan de autoriteiten, ook dat heeft geholpen.’
Intussen bereiken de spanningen in Mexico een nieuw hoogtepunt. Vite: ‘Tijdens covid heeft de regering in reactie op de demonstraties beloftes gedaan, maar veel van die beloftes zijn niet nagekomen. Mensen zijn boos en teleurgesteld. De regering zou inheemse volkeren ondersteunen, gendergerelateerd geweld aanpakken, de drugscriminaliteit bestrijden. Maar we zien juist een verslechtering.’
Rechters
Onlangs werd de Mexicaanse constitutie gewijzigd, waardoor rechters deels worden gekozen door het parlement en de uitvoerende macht. Dit leidde tot verkiezing van een inheemse voorzitter van het Mexicaanse hooggerechtshof, een historische gebeurtenis. Maar het had ook een negatief effect, zegt Vite: ‘De onafhankelijkheid van de rechtspraak wordt in twijfel getrokken. Collega’s van mij hebben in verschillende procedures ervaren dat rechters op de hand van de grote projectontwikkelaars zijn. Het “algemeen belang” wordt steeds meer uitgelegd als het belang van de economie en de grote olie- en gasprojecten. Mensen worden zonder vorm van proces van hun land verjaagd. Daarmee wordt ook hun sociale systeem verwoest. Het algemeen belang wordt niet gezien als het belang van de mensen, maar van de industrie. Dat zie je ook terug in de zaak van Kenia Hernández.’
Is Vite niet bang dat ze zelf, net als Hernández, in de problemen komt? ‘Niet per se. Maar een vrouwelijke advocaat die een klacht indiende over pornografie, waar autoriteiten bij betrokken waren, is vermoord. Dat gaf me een heel kwetsbaar gevoel.’
Kenia Hernández is voor Vite een voorbeeld. ‘Ben je vrouw, moeder en inheems, dan word je geacht verlegen en bescheiden te zijn. Kenia Hernández trok zich daar niets van aan. Ze kwam luidkeels op voor vrouwenrechten en voor inheemse groepen – en werd daarvoor gestraft.’
Hoe verander je dat, hoe zorg je dat iemand als Hernández in Mexico worden geëerd in plaats van gestraft? Fabiola Vite denkt na. ‘Wij vrouwelijke advocaten, en zeker die van inheemse afkomst, moeten zichtbaar zijn, publieke ruimte innemen en leiders vinden die ons helpen onze rechten te versterken.’