vak & mens

lawyers for lawyers

door Trudeke Sillevis Smitt

In Turkije gebeurt iets ongekends: het hele ordebestuur van Istanbul wordt vervolgd. Deken İbrahim Kaboğlu vertelt erover in een videogesprek.

İbrahim Kaboğlu (75) is sinds 2024 deken van de orde van advocaten in Istanbul. Daarvoor was hij hoogleraar constitutioneel recht, voorzitter van een nationale adviesraad voor mensen­rechten en parlementariër voor oppositiepartij CHP. In 2003 werd hij na een onwelgevallig advies aan de regering vervolgd voor haatzaaien – en vrijgesproken. Nu zit hij weer in het beklaagdenbankje, samen met de tien leden van het ordebestuur van Istanbul. Aanleiding: een publicatie van de orde over twee Koerdische journalisten die in Noord-Syrië werden gedood.

Welke zaken lopen er?

‘Er loopt een straf­zaak tegen ons elven, waarin het OM ons beschuldigt van propaganda voor een terroristische organisatie en het misleiden van het publiek.

Er loopt ook een civiele procedure om de bestuursleden uit hun functie te zetten. Maar ik val daar als deken niet onder. Zij hebben kennelijk de rollen niet goed begrepen, een vergissing in ons voordeel.’

Wat zijn uw verwachtingen over de straf­zaak?

‘De maximale straf die ik kan krijgen is twaalf jaar. De officier zal in komende maanden zijn requisitoir houden en van 5 tot 9 januari vindt de laatste zitting plaats. Daarna verwacht ik een veroordeling.’

Dus u denkt dat u echt de gevangenis in moet?

‘Laat ik vooropstellen dat de procedures die nu lopen al een grote straf zijn. Dit had nooit mogen gebeuren, het is niet in overeenstemming met ons rechtssysteem. In ons straf­recht neemt de verdediging een centrale plaats in. Ik ben vijftig jaar jurist en we hebben veel meegemaakt, noodtoestanden, de staat van beleg, maar nooit eerder is de advocatuur op deze manier in het verdachtenbankje gezet. Het zal ons niet verbazen als er een straf volgt, maar we zetten ons in voor vrijspraak. Niet alleen in ons eigen belang, maar in het belang van het rechtssysteem. De orde van Istanbul is een van de meest gerespecteerde advocatenordes, maar we worden belaagd vanuit de rechtspraak. Het maakt niet uit of ik drie of vijf jaar gevangenis­straf krijg, we hadden hier nooit in terecht mogen komen.’

U zegt ‘belaagd door de rechtspraak’ – is dat politiek aangestuurd?

‘Dit was duidelijk geen initiatief van de officier van justitie, dat blijkt uit de gang van zaken. De officier moet volgens de wet toestemming hebben van de minister om een opsporingsonderzoek tegen een advocaat te beginnen. Maar meteen na ons communiqué liet het OM al weten dat er een onderzoek werd ingesteld. Pas een dag later ging er formeel een verzoek naar het ministerie, dat onmiddellijk toestemming gaf.’

Waarom heeft de regering het zo op de advocatuur gemunt?

‘Door een grondwetswijziging in 2017 is Turkije van een parlementair naar een presidentieel systeem gegaan. De president is staatshoofd, regering en partijvoorzitter. Het doel was om alle bevoegdheden bij de president te concentreren en machten die tegen zijn wil ingaan te elimineren. Zoals veel burgemeesters, niet alleen de Koerdische in het zuidoosten, maar ook de burgemeester van Istanbul die vastzit. Ook de advocatenordes zijn niet in lijn met wat de AK-partij wil. Ze hebben geprobeerd ons onderling te verdelen. Toen ik parlementariër was, heb ik me verzet tegen een wet die alternatieve ordes toestaat. Die wet is er toch gekomen, maar is geen succes. Er zijn alleen in Ankara en Istanbul alternatieve ordes opgericht en die in Istanbul telt maar drieduizend leden, terwijl wij er 67.000 hebben. Nu richt het zich dus ook tegen mij als deken. Ik heb me altijd verzet tegen een eenpersoonsregering, daarom worden wij als orde zo geïntimideerd.’

Wat vindt u van de aanklacht?

‘We hebben alleen geschreven dat we vonden dat de dood van de twee journalisten moet worden opgehelderd en krijgen in de schoenen geschoven: het waren terroristen en dat hadden jullie moeten weten. We hebben geen enkele organisatie geprezen, niet opgeroepen tot geweld en toch zouden we propaganda hebben verspreid. Op de strafzittingen waren veel dekens en leden van de orde aanwezig die allemaal zeiden: er is geen sprake van een strafbaar feit. We verdedigden de rule of law en worden daarvoor vervolgd.’

Kan een rol spelen dat u steun hebt uitgesproken aan burgemeester İmamoğlu?

‘Ik heb me, als persoon, als politicus en als deken, verzet tegen het oppakken van talloze journalisten, advocaten, academici, burgemeesters en gemeentelijke politici. Ik zie het als mijn taak ze te bezoeken op het politiebureau, in de recht­bank, in de gevangenis. Mogelijk heeft dat een rol gespeeld. Maar dat maakt me niet uit, het is mijn taak als burger en als jurist.’

Martine Kos (Londonck & Kos) was als L4L-vrijwilliger bij de strafzitting in september. Ze vertelt: ‘Het was onwerkelijk, alsof je in een slechte film rondloopt. De deken, een gerespecteerde professor op leeftijd, moest met zijn collega’s en de waarnemers buiten het gebouw wachten tot de zitting begon. Zittend op de stoep stond hij de pers te woord.

De zitting was in een zwaarbeveiligde rechtszaal in een afgelegen, moeilijk bereikbare terroristen­gevangenis. Een aantasting van de openbaarheid en vernederend, intimiderend – het is voor iedereen duidelijk dat het in deze zaak niet gaat om vluchtgevaarlijke terroristen. Er komt nog een tussenuitspraak over de vraag of de zaak daar mag worden voortgezet.

Ondanks alles waren de beklaagde advocaten kalm en strijdbaar. Ze betoogden dat deze zaak gezien het EVRM en de Turkse grondwet geen stand houdt. L4L heeft dit ook in een amicus brief verwoord. Hopelijk dooft deze zaak nog uit in het kielzog van de vredesonder­handelingen tussen Turkije en de Koerden.

Het was een indrukwekkende ervaring die me nog meer heeft doordrongen van het belang van de rechts­staat, en me ertoe heeft aangezet om er bij iedereen op aan te dringen toch vooral te gaan stemmen.’

Dat is moedig.

‘Dank. We ervaren veel steun en daar ben ik ook dankbaar voor. Bij de zitting in september waren vertegen­woordigers uit twintig landen, onder wie mensen van Lawyers for Lawyers. Daar heb ik in de rechtszaal ook op gewezen: we hebben allemaal dezelfde grondwet, het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, laten we die internationale verworvenheden behouden.’

Wat kan Nederland van Turkije leren?

‘Denk niet: het overkomt ons niet. Journalisten en advocaten moeten waakzaam zijn. Benadruk het belang van de rechts­staat en de vrije nieuwsgaring. Besef: u doet het niet voor uzelf, maar voor de samenleving.’