vak & mens

lawyers for lawyers

door Trudeke Sillevis Smitt

Amstelveen wordt als veertiende Nederlandse stad Shelter City voor mensen­rechtenadvocaten. ‘Je doet het voor de hele gemeenschap waar die advocaat werkt.’

Vanaf half september gaat Shelter City Amstelveen van start, met Lawyers for Lawyers als programmacoördinator. Drie jaar lang zal Amstelveen jaarlijks een mensen­rechten­advocaat die in eigen land gevaar loopt drie maanden een veilig thuis bieden. Lawyers for Lawyers was eerder bij andere Shelter Cities betrokken maar deze keer ligt de focus helemaal op advocaten, met L4L als programmacoördinator. Vers van de pers: Siti Kasim, bedreigd mensen­rechten­advocaat in Maleisië (zie kader), wordt de eerste gast in Amstelveen.

Drie maanden om bij te komen – en ja, wat nog meer? ‘Dat is helemaal aan de gast, die weet zelf het beste waar hij aan toe is,’ zegt Natalia Segura Diez. Zij was eerder als stagiaire bij Shelter City betrokken en fungeert nu namens Lawyers for Lawyers als programmamedewerker. ‘Van tevoren inventariseren we met de gast wat de wensen zijn. Als iemand vooral rust wil, is dat helemaal goed. Als een gast kennis wil uitwisselen en contacten wil opdoen, zetten wij daar graag ons netwerk voor in. We organiseren desgewenst publieke optredens en leggen mediacontacten. Vorig jaar wilde iemand een danscursus doen, even iets totaal anders. Dan regel ik dat.’

Meer dan duizend

Shelter City werd in 2012 opgericht door Justice & Peace Nederland. Inmiddels zijn er wereld­wijd 25 Shelter Cities, waarvan veertien in Nederland, met Amstelveen als nieuwste locatie. In de verschillende steden werkt Justice & Peace samen met gemeenten en lokale organisaties. Inmiddels kregen meer dan duizend mensen­rechtenverdedigers die in eigen land gevaar lopen een tijdelijk verblijf op een veilige plek.

Hoe worden de gasten geselecteerd? Segura Diez: ‘Een onafhankelijke commissie, ingesteld door Justice & Peace, beslist aan de hand van verschillende criteria. Het is bedoeld voor mensen die risico lopen, maar niet direct in levensgevaar verkeren – als mensen onmiddellijk in veilig­heid moeten worden gebracht, zijn er andere programma’s. Het moet gaan om mensen­rechtenverdedigers, dat kunnen ook advocaten zijn of journalisten. De betrokkene moet er natuurlijk naar verwachting baat bij hebben en ook bereid zijn om na drie maanden terug te keren.’

Segura Diez: ‘Bij de selectie wordt een inschatting gemaakt van het risico dat iemand bij terugkeer in de problemen komt. Ook voor de aankomst hier wordt een risicoanalyse gemaakt. Aan de hand daarvan krijgt de gast advies. Sommigen blijven gedurende het hele verblijf anoniem en gebruiken alleen beveiligde digitale platforms. Of ze spreken alleen op besloten bijeenkomsten.’

Siti Kasim, de eerste gast in Amstelveen, zal wel naar buiten treden. ‘Verschillende Amstelveense advocaten en advocaten­kantoren hebben al aangeboden haar te ontvangen of culturele uitstapjes te maken,’ vertelt Segura Diez. ‘Maar initatieven zijn nog steeds welkom. Gasten vinden het vaak geweldig om advocaten te ontmoeten die geïnteresseerd zijn in hun werk. Maar ook om een kop koffie te drinken, te horen hoe het recht hier werkt, een recht­bank te bezoeken.’

Daarnaast is de Vrije Universiteit Amsterdam heel actief betrokken. ‘De gast krijgt daar een werkruimte en kan deelnemen aan het onderwijs, mentorprogramma’s en interactie met promovendi.’

Tekenen van trauma

Alles op maat, maar sommige onderdelen zijn voor iedereen, vertelt Segura Diez. ‘Alle gasten in Nederland krijgen de mogelijkheid elkaar te ontmoeten. Het helpt om te praten met peers, om mensen te kunnen vertellen wat er in jouw land gaande is.’

Ook krijgen alle deelnemers een aantal trainingen, waaronder digitale en fysieke veilig­heid en een training om ‘goed voor zichzelf te zorgen’. Bijvoorbeeld: hoe herken je tekenen van trauma bij jezelf en hoe ga je daarmee om? Segura Diez: ‘De deelnemers nemen dat weer mee naar huis en delen het met hun teams. Zo wordt de boodschap verder verspreid.’

Deze zelfzorg was een ontdekking voor de Thaise advocaat Sirikan Charoensiri, die in 2017 deelnam aan Shelter City in Tilburg. Zij ondersteunt het Amstelveense initiatief met een onlinefilmpje. Daarin vertel ze dat de ervaring haar leven heeft veranderd en veel blijvende vrienden heeft gegeven. ‘Voor het eerst na tien jaar mensen­rechtenwerk had ik een echt veilige plek waar ik de tijd kon nemen om te herstellen, te reflecteren en mijn krachten te verzamelen. (…) Ook leerde ik dat goed voor mezelf zorgen geen luxe is, maar noodzaak. Als ik wil doorgaan met anderen helpen en vechten voor recht­vaardig­heid moet ik zorgen dat ik daarvoor sterk genoeg ben.’

Eerste gast Siti Kasim is mensen­rechten­advocaat in Maleisië. Kasim zet zich in voor de rechten van inheemse stammen en lhbtiq+-personen. Ook spreekt zij zich uit tegen religieus extremisme. Zij wordt vanwege haar werk regelmatig met de dood bedreigd.

Stil van

Dat dit alles past bij de solidariteitsgedachte van Lawyers for Lawyers behoeft weinig uitleg, maar waarom besteedt een gemeente hier tijd en geld aan? Robert Zuidbroek, gemeenteraadslid in Amstelveen (D66), is een van de initatiefnemers, samen met GroenLinks en PvdA. ‘We hoorden van andere, grotere steden die Shelter City waren en dachten: zou dat hier ook kunnen? We hebben een raadsgesprek gehad met mensen van Lawyers for Lawyers en Justice & Peace én iemand die in een Shelter City verbleef. Als je dan hoort dat iemand ondanks gevaar voor eigen leven en enorme druk voor de familie blijft strijden voor de mensen­rechten, en hoe belangrijk dit project voor diegene is geweest, dan maakt dat diepe indruk. Mensen waren er stil van.’

Mederaadslid Gert-Jan Slump, betrokken namens GroenLinks: ‘Het straalt ook af op de gemeente die wij zijn en willen zijn – en ik vind: móéten zijn. Als lokale overheid maak je deel uit van de internationale gemeenschap en heb je daarin ook een rol te spelen. Bovendien bepaalt het ons als gemeente bij het onderwerp mensen­rechten. Ook hier staan de verhoudingen onder druk: hoe werkt het recht­vaardig­heidsprincipe door in Amstelveen? Wij moeten zorgen dat dit project ook iets met óns gaat doen.’

Robert Zuidbroek: ‘Je doet het ook niet alleen voor de individuele advocaat, maar voor de hele gemeenschap waar die advocaat voor werkt. De advocaat is soms het laatste redmiddel voor de onderdrukten en wij willen hem of haar helpen dat te blijven.’