vak & mens
lawyers for lawyers
Praten over hervorming van het koningshuis is geen majesteitsschennis, bepleitte advocaat Arnon Nampa. Nu is hij er zelf voor veroordeeld. Kantoorgenoot Akarachai Chaimaneekarakate vertelt.
Een mensenrechtenadvocaat die in de rechtszaal een cliënt verdedigt, maar zelf aan de enkels geketend is en onder zijn toga een bruin gevangenispak draagt. De advocaat in dit opmerkelijke tafereel was Arnon Nampa, en degene die het aanschouwde Akarachai Chaimaneekarakate (29). Chaimaneekarakate is kantoorgenoot van de geketende advocaat. En bewonderaar.
Want Arnon Nampa (40), een van de oprichters van Thai Lawyers for Human Rights, zit sinds september 2023 vast. Hij kreeg in totaal meer dan zestien jaar gevangenisstraf voor majesteitsschennis, maar laat zich de mond niet snoeren. Toch kan het werk in de rechtszaal hem binnenkort ontnomen worden. Chaimaneekarakate: ‘In januari beslist de rechter of Arnon wel de praktijk mag uitoefenen terwijl hij een gevangenispak draagt. Ook loopt er een procedure bij de Lawyers Council of Thailand die ertoe kan leiden tot hij uit de orde wordt gezet. Die organisatie is formeel onafhankelijk, maar erg stil als het om de monarchie gaat.’
Taboe
Onvrije landen kennen ieder hun eigen taboes en in Thailand is dat het koningshuis. Chaimaneekarakate: ‘Er staat een gevangenisstraf van drie tot vijftien jaar op het te schande maken, beledigen of bedreigen van leden van het Koninklijk Huis. Wat eronder valt, is heel diffuus. Een minderjarige is bijvoorbeeld gestraft voor het tijdens een demonstratie dragen van een crop top.’ Dit is een strak navelshirt, waarmee de koning in het buitenland in de media is gekomen. ‘En de straffen zijn totaal disproportioneel: een cliënt van ons kreeg in totaal vijftig jaar voor het delen van 25 foto’s of filmpjes op Facebook. Uiteraard zijn we in hoger beroep gegaan.’
Niet dat al die mensen principieel tegen de monarchie zijn. ‘Ook Arnon niet,’ benadrukt Chaimaneekarakate. ‘Hij pleit voor een constitutionele monarchie op democratische grondslag. Zo bekritiseerde hij het feit dat de premier op verzoek van de koning een door het volk in een referendum goedgekeurde ontwerp-grondwetswijziging aanpaste. Dat is niet democratisch. Ook wierp Arnon de vraag op of het redelijk is om aan het koningshuis jaarlijks 30 tot 40 miljard baht belastingeld te besteden.’ Dat zijn bedragen rond een miljard euro. In Nederland staat het Koninklijk Huis voor bijna 100 miljoen euro in de Rijksbegroting – grofweg ééntiende.
Ook het gedrag van de huidige koning Rama X (72) speelt een rol in de aanzwellende kritiek op het koningshuis. Veel media berichtten over een extravagante levensstijl, vele vrouwen, langdurige verblijven in Duitsland en toe-eigening van de kroondomeinen.
‘Zijn vader, Rama IX, werd aanbeden,’ vertelt Chaimaneekarakate. ‘Hij wilde ook niet dat mensen werden vervolgd voor majesteitsschennis. Dan sta ik er slecht op, zei hij.’
Deze rubriek focust op advocaten wereldwijd die problemen ondervinden in of door hun werk. De redactie werkt daarin samen met Lawyers for Lawyers (L4L). Deze organisatie ondersteunt advocaten die onder druk staan, lobbyt voor een vrije en onafhankelijke advocatuur en stimuleert advocaten op te komen voor mensenrechten en fundamentele vrijheden. Doneren kan op rekeningnummer NL69ABNA0489938655 ten name van Advocaten voor Advocaten (L4L).
De machthebbers willen het doen voorkomen alsof het Thaise koningshuis er een is als alle andere, zegt Chaimaneekarakate. ‘Maar dat beeld klopt niet. In andere constitutionele monarchieën mag de koning alleen beslissingen nemen als een minister mee-ondertekent. Maar dat is in Thailand niet altijd het geval.’
Culturele verandering
Volgens Chaimaneekarakate is er sinds 2020 een culturele verandering gaande. Er kwamen massademonstraties tegen de regering en de rol van het koningshuis, die leidden tot bijna tweeduizend aanklachten, waarvan minstens 270 wegens majesteitsschennis. ‘Met name de jongere generatie is politiek bewust en wil verandering. In bioscopen bijvoorbeeld wordt vóór de film het volkslied gespeeld, vroeger ging iedereen altijd staan uit respect voor de koning. Nu blijft bijna iedereen zitten, dat is ongekend.’
Waar is het establishment toch zo verschrikkelijk bang voor? ‘Dat vraag ik me ook af. Als je over hervormingen begint, wordt het gezien als een poging om de regering omver te werpen en van Thailand een republiek te maken. De regels over majesteitsschennis worden gebruikt als excuus om dissidenten de mond te snoeren. Het punt van Arnon Nampa is dat spreken over hervorming van het koningshuis iets anders is dan majesteitsschennis.’
Thai Lawyers for Human Rights werd opgericht in 2014, twee dagen na de militaire coup die een einde maakte aan een periode van (relatieve) democratie in Thailand. Arnon Nampa was een van de oprichters. Doel was om rechtshulp te verlenen aan mensen die werden opgepakt en vervolgd wegens hun protest tegen de coup.
Akarachai Chaimaneekarakate: ‘Het werd snel duidelijk dat het leger de wet koos als wapen om politieke dissidenten het zwijgen op te leggen. Ze volgden netjes de procedures, maar die regels die ze toepasten waren volgens sommigen ongrondwettelijk en veel regels zijn zeker in strijd met de mensenrechten. Helaas is dit, tien jaar later, nog steeds actueel.’
En hoewel praten over het koningshuis riskant is – dit jaar nog ontving de organisatie een anonieme bedreiging vanwege het verdedigen van mensen die hadden getoeterd toen de koninklijke stoet passeerde – wil Thai Lawyers for Human Rights een voorbeeldfunctie vervullen door er zo openlijk mogelijk over te spreken.
Hoe het op dit moment met Arnon Nampa gaat, vindt Chaimaneekarakate moeilijk te zeggen. ‘Als ik hem ontmoet, is zijn eerste vraag hoe het met míj gaat, dat zegt ook veel over zijn karakter. En hij toont zich altijd sterk in het openbaar, als leider van de beweging. Ook in de gevangenis toont hij geen zwakte, er zitten veel jonge activisten die hij tot steun wil zijn. Dat hij kan blijven werken is goed voor hem, en daardoor kan hij ook soms zijn jonge kinderen af en toe in de rechtszaal nog even vasthouden. Maar ze dan weer los moeten laten, zeker als ze huilen om het afscheid, dat is natuurlijk heel moeilijk.’
Amnestie?
Uitzicht op vrijlating is er op dit moment niet. ‘Vanuit de maatschappij is er veel druk op het parlement om een amnestiewet aan te nemen voor mensen die zijn veroordeeld voor het uitoefenen van hun recht op vrije meningsuiting of het recht van vergadering. Maar omdat majesteitsschennis zo’n controversieel onderwerp is, zijn veel politici tegen amnestie voor de groep die daarvan wordt beschuldigd.’
Op zijn kantoor wordt Nampa intussen node gemist. ‘Hij is een heel levendige man, een echte sfeermaker. Altijd grappen maken, iedereen aanmoedigen om ’s avonds met zijn allen te eten. Nu hij in de gevangenis zit, krijgen we de hele tijd pakketjes binnen voor Arnon, om hem te steunen. Van cliënten en hun families, maar vaak ook van mensen die hem alleen van het nieuws kennen en hun waardering willen laten blijken voor wat hij voor het land doet.’