vak & mens
advocaat en algoritme
Grenzen aan haatzaaien
Op sociale media is de grens tussen vrije meningsuiting en haatzaaien diffuus. Recente uitspraken bieden houvast, maar leiden ook tot meer discussie.
Elon Musk wil met massaontslagen de Amerikaanse overheid efficiënter maken. Eerder deed hij dat met Twitter. Na zijn overname dumpte hij tachtig procent van het personeel. Naar verluidt moet nu één werknemer alle Nederlandstalige tweets modereren. Vrijheid van meningsuiting is daarmee vooral spotgoedkoop. De rijkste man ter wereld vindt dat op X alles gezegd moet kunnen worden, dus waarom nog controleren?
Nu had Twitter al een zwalkend toezichtbeleid en geen beste reputatie. De 140 tekens bieden weinig ruimte voor nuance. Nergens wordt online meer gescholden en bedreigd. Het is knap lastig om de grenzen van de vrijheid van meningsuiting te vertalen naar heldere criteria, zo blijkt uit een paar recente strafzaken.
Zo werd Forum voor Democratie-Kamerlid Pepijn van Houwelingen in oktober veroordeeld tot een voorwaardelijke boete van € 450. Hij had een bewerkte foto op X gepost van twee ministers die een nazivlag hijsen. Op de oorspronkelijke foto stond een vlag voor duurzame ontwikkelingsdoelen. Volgens de Haagse rechtbank zette Van Houwelingen met de tweet aan tot onverdraagzaamheid. Het Kamerlid is in hoger beroep gegaan. Zijn advocaat Marcel van Gessel vindt dat de rechtbank de nepfoto verkeerd heeft geïnterpreteerd. ‘Mijn cliënt wilde een politieke boodschap uitdragen en niet beledigen. Als een Kamerlid dat niet mag, wordt zijn vrije meningsuiting begrensd. Dat kan niet de bedoeling zijn. De intentie was om te waarschuwen voor de duurzame ontwikkelingsdoelen, die in de visie van mijn cliënt zullen leiden tot een totalitaire staat.’
Van Gessel vindt dat FvD onder een vergrootglas ligt. Afgelopen zomer werd fractiegenoot Gideon van Meijeren veroordeeld voor een opruiende toespraak over het stikstofbeleid op YouTube. ‘Terwijl een cartoon in NRC van Van Houwelingen in een SS-uniform niet leidt tot een strafzaak. Er wordt met twee maten gemeten.’
Dat vinden ongetwijfeld ook de twee Pakistanen die in september bij verstek werden veroordeeld tot gevangenisstraffen van respectievelijk veertien en vier jaar. De religieus en politiek leiders hadden in op Twitter gedeelde video’s opgeroepen om PVV-leider Geert Wilders te vermoorden. De twee hadden geen advocaat en voerden geen verweer. Het Team Bedreigde Politici van het Parket Den Haag maakt werk van onlinebedreigingen. Dat leidt elk jaar tot meer zaken. Maar deze zaak valt op door de hoge strafmaat. De twee zullen niet worden uitgeleverd. De hoge straffen lijken vooral bedoeld ter afschrikking. Wie online met fatwa’s strooit, kan niet meer naar het westen reizen.
Ook oud-PVV’er en bekeerling Arnoud van Doorn twittert erop los. Tijdens de vorige Gaza-oorlog in 2018 postte hij: ‘Moge Allah de Zionisten vernietigen’. Een smeekbede volgens hemzelf, maar de rechters vonden het haatzaaien. Hij kon zich niet vinden in de veroordeling tot een taakstraf van tachtig uur en procedeerde door. De Hoge Raad verwiep in november zijn cassatieberoep.
‘Uit de uitspraak van de Hoge Raad kan worden afgeleid dat de tweets een grensgeval zijn, die uiteindelijk in zijn nadeel uitvalt,’ reageert Anis Boumanjal, advocaat van Van Doorn. ‘De smeekbede op zich mag, ook op Twitter. Er waren alleen nog wat krachtversterkende elementen, zoals een vuuricoontje bij de tekst. Wel menen wij dat het recht op vrijheid van meningsuiting iets te veel is ingeperkt. We zullen de zaak dan ook voorleggen aan het Europees Hof. De Nederlandse rechtspraak is te strikt.’