vak & mens
advocaat en algoritme
Hersteloperatie UWV blijft mensenwerk
Door een stapeling van fouten bij het UWV moeten een kwart miljoen arbeidsongeschiktheidsdossiers opnieuw worden beoordeeld. De medewerkers krijgen hulp van een digitale assistent, maar het gebruik van AI is vooralsnog uit den boze.
Maatwerk wordt vaak gezien als panacee tegen doorgeschoten digitale fraudejacht. Maar de chaos bij het UWV vloeit voor een belangrijk deel juist voort uit maatwerk, stelt Jean-Louis van Os van het Advocaten Collectief Tilburg. Hij voert jaarlijks meer dan honderd procedures over de slechte kwaliteit van de medische keuringen van het uitvoeringsinstituut. De recente onthulling dat tienduizenden mensen al jaren een te hoge of te lage WIA-uitkering krijgen, verbaasde hem niet. ‘Als het al fout gaat in het medische voortraject, dan komen die administratieve fouten daar bovenop. Het is een stapeling van fouten.’
Het UWV heeft al jaren te weinig verzekeringsartsen. Die raffelen de keuringen daarom af, verdiepen zich niet in de dossiers en bagatelliseren zo veel mogelijk klachten. ‘Een geamputeerd been kunnen ze natuurlijk niet ontkennen, maar rugklachten, slijtage of burn-out vinden ze al snel niet medisch objectiveerbaar.’ Hij staat nu een vrouw van 23 bij die wacht op euthanasie wegens ernstig psychisch lijden. ‘Ze is uitbehandeld en zeven artsen hebben de aanvraag getoetst. Maar het UWV verklaart haar honderd procent arbeidsgeschikt. Dat valt toch niet uit te leggen?’
Het AD publiceerde uit interne steekproeven van het UWV. Daaruit bleek dat er veel fouten gemaakt worden door de verzekeringsartsen en in het verdere traject. De keuringsuitslag wordt door de computer vergeleken met de functionele mogelijkhedenlijst en daar komen dan de soms absurde beroepen uit die de deels arbeidsongeschikte nog wel zou kunnen doen. Ook de complexe regelgeving leidt tot fouten. Uit de steekproeven blijkt dat veel missers worden gemaakt bij het vaststellen van het laatstverdiende loon. ‘Het Dagloonbesluit werknemersverzekeringen heeft tot een uitgebreide jurisprudentie geleid. Dus het is niet vreemd dat er veel fouten gemaakt worden.’
Van Os wordt zelfs regelmatig door arbeidsdeskundigen van het UWV gevraagd om een zaak op zich te nemen. ‘Zij zien het fout gaan, maar kunnen zelf niets meer doen. Ik ga in beroep, maar tot nu toe zijn de rechters te weinig kritisch over het oordeel van het UWV. Ze gaan zelf doktertje spelen en mijn cliënt wat vragen stellen. Als iemand er op zitting verzorgd uitziet en een goede indruk wekt, dan kan die toch ook wel aan het werk? Maar als er op mijn verzoek een onafhankelijk medisch deskundige wordt ingeschakeld, blijkt twee van de drie keer het tegenovergestelde.’
Nu het UWV een hersteloperatie gaat opzetten, moet ook bij de rechters de knop om, vindt Van Os. ‘We hebben het Korošec-arrest gehad, daarna het toeslagenschandaal. Steeds is de les dat rechters kritischer moeten zijn. Wij hebben als kantoor in ieder geval alle WIA-zaken van de afgelopen vier jaar afgestoft.’
Er ontstond wat politieke onrust over de inzet van slimme software om de verkeerde uitkeringen te selecteren. Tot nu toe zijn er alleen steekproeven gedaan. Minister Van Hijum van Sociale Zaken bezwoer dat er geen nieuwe AI ingezet gaat worden om de kwart miljoen dossiers te inventariseren. Het UWV maakt gebruik van tien systemen met algoritmes, zo schreef hij aan de Kamer, maar die zijn niet zelflerend en nemen geen zelfstandige besluiten. Daarnaast zal een nieuwe ‘digitale assistent’ de medewerkers helpen met het traceren van de fouten. Voor de rest blijft het dus mensenwerk en maatwerk, aldus de minister. De advocaat vindt dat niet per se geruststellend. ‘Ik heb geen verstand van AI,’ reageert Van Os, ‘maar ik heb er ook niets tegen. Alles wat kan helpen om tot een eerlijke uitkomst te komen, is welkom.’