vak & mens

Zoeken naar een betere wereld

Zuidas-advocaten bespreken op The School for Moral Ambition hoe ze kunnen bijdragen aan een betere wereld. ‘Je hoeft echt niet gelijk je baan op te zeggen. Elke stap is er één.’

Je moraal kreeg je met de paplepel ingegoten. Op het schoolplein bevocht je je plek in de pikorde. Je wilde toen misschien brandweerman worden, filmster, dierenarts of astronaut, maar je ging rechten studeren. Recht en moraal zijn totaal verschillende dingen, leerde je. En advocaten helpen conflicten geweldloos te beslechten. Daar ben je inmiddels zo druk mee dat je maar weinig toekomt aan het grotere plaatje: de wereld die in brand staat.

‘Ik vind mijn werk aan de Zuidas erg leuk,’ zegt advocaat Nina Wilmink (1993), ‘maar als ik wat meer afstand neem, vraag ik me weleens af hoe zinvol het is. Ik help grote bedrijven om hun doelen te bereiken, terwijl bijvoorbeeld de sociale advocatuur afbrokkelt en steeds meer mensen geen goede toegang tot rechtsbijstand hebben. Zou ik daar niet meer kunnen betekenen?’ Haar tweestrijd is niet nieuw. Tijdens de studie liep ze stage bij Amnesty International, maar ze koos toch voor een baan in de commerciële advocatuur, momenteel op de Amsterdamse vestiging van Greenberg Traurig.

Om haar twijfels te onderzoeken, begon Wilmink in maart een traject bij de dit jaar opgerichte School for Moral Ambition. Met acht andere professionals bespreekt ze in een Moral Ambition Circle ieders idealen en hoe die daadwerkelijk te verwezenlijken.

Al 350 mensen hebben zich de afgelopen twee maanden net als Wilmink bij een Circle aangesloten, vertelt Julia van Boven, medeoprichter van The School for Moral Ambition en eindverantwoordelijke voor de Circles. Een veelbelovende start voor dit ambitieuze project, dat dit voorjaar met de lancering van het nieuwe boek van Rutger Bregman, interviews in alle media en provocerende billboards op de Zuidas de aandacht trok.

Koude douche

Op tv omschreef Bregman zijn nieuwe boek ‘Morele ambitie’ zelf als ‘een koude douche’ na ‘het warme bad’ van de bestseller ‘De meeste mensen deugen’. Konden lezers met dat boek achteroverleunen, want het kwam allemaal toch wel goed, met de opvolger en de school wil Bregman mensen juist in beweging krijgen. En vooral de professionals die voor corporate bedrijven werken. ‘Hoe is het mogelijk dat zoveel slimme en getalenteerde mensen vastzitten in banen die niet zo nuttig zijn?’ schrijft hij. ‘We staan voor enorme uitdagingen, of het nu gaat over klimaatverandering of kindersterfte, belasting­ontwijking of de volgende pandemie. We hebben al het talent nodig dat er maar is, en toch beginnen er ieder jaar weer hordes studenten in banen van dubieus belang. Hoewel de grote bewegingen van onze tijd niet zonder rebellen en oproer­kraaiers kunnen, hebben ook de nerds, haarklovers en dossiervreters een cruciale rol te spelen.’

Bregman citeert een Amerikaanse studie die becijfert dat een bedrijfsadvocaat elk jaar voor zo’n 30.000 dollar aan maatschappelijke schade aanricht, terwijl hij met ander werk een veelvoud van dat bedrag zou kunnen bijdragen aan de samenleving. Advocaten die nu hun kostbare uren spenderen aan de kleinste lettertjes in vuistdikke miljoenen­contracten zouden hun hoofd leeg moeten maken voor de grote vraagstukken van deze tijd. Daarom richt de school zich niet alleen op professionals die zich al bezighouden met sociale of ecologische kwesties, maar wil ze juist mensen bekeren die nu nog onderdeel zijn van het probleem, zo legt Van Boven uit. ‘Die mensen werken keihard, maken lange dagen, offeren veel op, ook privé. Wij vragen hen: is dat bedrijf of die klant al die opoffering waard? Zou je diezelfde energie niet kunnen steken in een doel dat meer bevrediging geeft en de wereld wat beter maakt voor mensen en dieren?’

‘Wat is het waard om je morele ambitie te volgen? Misschien kun je zonder tweede auto of derde vakantie?’

Je kunt zelf kosteloos een zogeheten Moral Ambition Circle starten of je aanmelden bij een bestaande groep. De zoektocht begint met het bepalen van ieders morele ambitie, de aanpak van een probleem dat omvangrijk, onderbelicht en oplosbaar is. Wilmink kwam uit bij vrouwenrechten. Vervolgens onderzoek je in de Circle hoe je het meeste impact kunt hebben voor je morele ambitie. ‘Allemaal de sociale advocatuur in heeft geen zin,’ zegt Wilmink, ‘je hebt de slagkracht van een groot bedrijf nodig, want zo zit onze samenleving in elkaar. Maar ik zou naast mijn baan weer vrijwilligerswerk kunnen gaan doen. En we spreken binnen Greenberg Traurig sowieso ook veel over dit thema.’

Nina Wilmink

‘Het is vooral belangrijk dat je iets doet,’ legt Van Boven uit. ‘Dat je aan het einde van de reeks van zeven sessies aan de Circle en jezelf een commitment maakt voor een eerste stap. Actie, beweging, we willen echt dingen gaan veranderen.’ Zelf zette ze zich op het hoofdkantoor van ABN AMRO jarenlang in voor verduurzaming. ‘Ik had daar kunnen blijven om nog tien projecten op te zetten, maar ik realiseerde me dat ik elders meer impact kon hebben.’

Inspirerend

Dat de behoefte aan bezinning groot is, merkte Nicoline Evers. Ze werkte jaren als advocaat bij DLA Piper in Amsterdam en Londen, verruilde daarna de advocatuur voor een logistieke functie bij Bol.com, maar zegde ook die baan op om een klimaat­opleiding te kunnen gaan doen. Toen ze hoorde over de school, plaatste ze een oproep op LinkedIn. Binnen 24 uur had ze acht aanmeldingen voor haar Circle. Allemaal advocaten of oud-advocaten die samen met haar ruim tien haar geleden gestart waren op de Zuidas. Sommigen had ze sindsdien niet meer gezien. ‘De bijeenkomsten van de Circle zijn erg inspirerend. De sfeer is heel goed. Er is een klik, omdat we allemaal juristen zijn. We kunnen elkaar kritisch bevragen en goed beargumenteren. Iedereen krijgt er veel energie van.’

De website van de school geeft toegang tot cursusmateriaal waarmee elke bijeenkomst voorbereid kan worden. ‘Je hoeft niet zelf het wiel uit te vinden. Het programma van de school werkt goed. Ik zie in mijn Circle dat mensen in beweging komen. Het wordt gaandeweg duidelijker welke stappen de deelnemers kunnen gaan maken.’

De bijeenkomsten vinden meestal plaats op de Zuidas. Evers: ‘Het is goed bereikbaar en makkelijk. Iemand boekt dan een vergaderkamer op zijn naam. Dat de meeting voor een Moral Ambition Circle is, laten we in het midden. Want niet iedereen heeft op zijn werk verteld dat hij hieraan meedoet. Je wilt niet dat je baas denkt dat je je werk niet meer leuk vindt. De meesten hebben huizen, hypotheken en kinderen. Dan kun je niet zomaar je baan riskeren. Dus daar worstelen ze wel mee.’

‘Ook met non-profitwerk kun je een boterham verdienen,’ reageert Van Boven, ‘maar hoe dik moet die belegd zijn? Wat is het waard om je morele ambitie te volgen? Misschien kun je zonder tweede auto of derde vakantie? Dat is helemaal aan jezelf, de Circle helpt je om over de opties na te denken. Waar heb je impact? Wat wil je in je loopbaan bereiken?’

‘Mensen die bij kleinere kantoren werken, zien vaak mogelijkheden om intern dingen te veranderen. Om bijvoorbeeld ook andere klanten te zoeken,’ zo hoort Evers uit haar groep. ‘Binnen de grote kantoren is dat moeilijk. Dan ben je maar een poppetje. Maar ik geloof wel dat er ook bij DLA Piper de afgelopen jaren veel is verbeterd. Sommige partners proberen echt wel stappen te maken.’

Ze kwam erachter dat haar eigen morele ambitie te maken heeft met duurzame voeding. Minder vlees en zuivel, meer plantaardig. ‘Ik zoek nu in ieder geval werk dat aansluit op mijn idealen en interesses. Ik sta ook weer open voor juridisch werk, als dat bijdraagt aan mijn morele ambitie.’

De eiwittransitie is – samen met de strijd tegen de tabaksindustrie – het thema dat de school heeft uitgekozen voor zogenoemde Fellowships. Een groep van 24 professionals met verschillende achtergronden gaat straks betaald door de school een halfjaar samenwerken aan oplossingen en innovatie.

Klimaatdoelen

Dat een morele ambitie vele vormen kan aannemen, toont het verhaal van Maikel van Wissen (1976). Hij werkte twintig jaar als advocaat en uiteindelijk als partner bij De Brauw Blackstone Westbroek. Een harde werker, gedreven. ‘Maar er was regelmatig een terugkerende vraag: kan ik meer doen om bij te dragen aan de maatschappij? Mijn dochter vroeg me laatst: pap, ben jij er nog in 2050, wanneer de klimaatdoelen van het Parijsakkoord gehaald moeten zijn? Ik hoop van wel, maar dan ben ik wel gepensio­neerd. Dat zet je aan het denken. Wat zal mijn bijdrage zijn geweest, ook voor de toekomst van mijn kinderen?’

Hij verliet De Brauw en werkt nu aan iets nieuws, Advocates for the Future, een non-profitorganisatie die het recht inzet om bij te dragen aan maatschappelijke uitdagingen. Inspiratie hiervoor vond hij, net als Bregman, in het buitenland. Hij kwam in aanraking met de advocaten van ClientEarth, een ngo die al ruim vijftien jaar bestaat en een bijdrage wil leveren aan het klimaatdebat in het Verenigd Koninkrijk en daarbuiten. Van Wissen en zijn collega’s willen het recht gebruiken als een hefboom voor verandering en zien dat hun initiatief een lacune vult in Nederland. Dat krijgen ze ook nu al terug van de ngo’s met wie ze samenwerken. Advocates for the Future doet dit door slimme juridische oplossingen te vinden, kennis te ontsluiten en beschikbaar te maken voor bedrijven en politici, en – indien nodig – het voeren van juridische procedures. ‘Onze democratische rechtsstaat biedt duidelijke normen waaraan we ons handelen kunnen toetsen. We kunnen van inzicht verschillen over de uitleg en de reikwijdte van deze normen, maar dan hebben we uitstekend toegeruste rechters om daar een finaal oordeel over te geven. Dat debat ga ik graag aan,’ aldus Van Wissen. Onlangs publiceerde Advocates for the Future een eerste studie naar het toenemende gebruik van LNG als alternatief voor conventionele brandstoffen en de wijze waarop de cruisesector deze ten onrechte aanprijst als een klimaatvriendelijke oplossing. Op basis van de bevindingen in dit rapport heeft Advocates for the Future samen met andere milieuorganisaties een klacht ingediend tegen misleidende greenwashing in de reclame-uitingen van MSC Cruises, één van de grootste cruiserederijen ter wereld. De organisatie wordt ondersteund door een aanzienlijk aantal maatschappelijke organisaties, twee grote advocaten­kantoren en tal van oud-consultants, advocaten en onderzoekers. Van Wissen hoopt ook op animo vanuit de de Moral Ambition Circles en de Fellowships.

Op de zoektocht naar morele ambitie wordt door collega’s en werkgevers opvallend positief gereageerd. ‘Ze vinden het stoer dat ik dit doe en me zo uitspreek,’ vertelt Wilmink. ‘Iedereen volgt het nieuws en maakt zich zorgen. Men heeft respect en begrip voor de keuze die ik heb gemaakt, ook al maken ze zelf andere keuzes.’

De provocerende slogans op de website en de billboards leveren wel gemengde reacties op. ‘Veel mensen die ik ken, vinden Bregman elitair,’ zegt Evers, ‘maar ik vind het juist mooi dat je ook succes kunt hebben door goede dingen te doen.’ ‘Ik heb zeker geen bullshitbaan en ik zie mijn werk ook niet als verspilling van talent,’ reageert Wilmink, ‘maar ik stoor me niet aan die kwalificaties.’ Van Wissen vindt dat de kreten op de billboards ‘niet helemaal recht doen aan de inzet en het werkplezier van al die mensen in die torens, maar het prikkelt natuurlijk wel’.

Betrokkenheid

De grote kantoren op de Zuidas reageren vooralsnog afwachtend op de nieuwkomer, die werft onder hun jonge aanwas. ‘Wij moedigen onze mensen aan om hun blik te verbreden en zijn niet bang dat zij een carrièrestap maken buiten ons kantoor,’ reageert managing partner Harmen Holtrop van Loyens & Loeff. ‘Wij leiden mensen ook op om een rol in de maatschappij te spelen. Onze mensen komen terecht bij onze cliënten maar ook bij de rechterlijke macht, in het onderwijs of bij de overheid. En wij juichen het toe dat zij daar hun talenten inzetten. Onze mensen dragen evenwel ook tijdens hun dienstverband bij aan de maatschappij. En velen zijn op verschillende manieren maatschappelijk betrokken. Voor die maatschappelijke betrokkenheid geven wij ruimte.’

‘Ieders talent goed benutten, ook voor grote maatschappelijke en sociale doeleinden, ziet Houthoff als plicht,’ reageert Lucas Louwerier, managing partner bij Houthoff. ‘Wij zijn doorgaans niet zo vocaal over hoe wij deze maatschappelijke impact maken, maar dat is niet zonder reden. Veel van onze cliënten zijn bijvoorbeeld actief binnen de klimaattransitie en lopen in het kader van verduurzaming tegen ingewikkelde vraagstukken aan. Daar zijn complexe en vernieuwende juridische oplossingen voor nodig. Maar het is aan onze cliënt om met de resultaten daarvan naar buiten te treden. Met gepaste trots zien wij daarnaast hoe ons pro bono-werk relevant is voor onze samenleving. Mede daardoor is het bijvoorbeeld de marechaussee door het hof verboden om nog langer etnisch te profileren bij grenscontroles.’

Maikel van Wissen

Ook Van Wissen ziet goede ontwikkelingen bij grote kantoren. ‘In mijn tijd bij De Brauw heb ik samen met collega’s namens Oxfam Novib en WeMove Europe een juridische klacht bij de Europese Commissie ingediend in verband met de vluchtelingencrisis in Griekenland. Deze klacht heeft uiteindelijk tot de inleiding van een inbreukprocedure tegen Griekenland geleid. Er zijn veel verschillende manieren om je bijdrage te leveren, daarvoor hoef je niet meteen je baan op te zeggen. De Circles van de School for Moral Ambition kunnen wel een goede katalysator zijn.’

Volgens Van Boven raken de omstreden billboards duidelijk een snaar. ‘Ze roepen een reactie op. Er komt een discussie op gang over werk en idealen, en dat is alleen maar waardevol.’ Ze hoopt dat veel advocaten zich melden voor een Circle. ‘Uiteindelijk gaat het om de regels en wetten die we veranderen. Dat moeten de mensen in de Circles gaan doen. Bij de transitie naar een circulaire economie horen nieuwe regels en beleidskeuzes. Hetzelfde geldt voor ons voedsel, kunstmatige intelligentie, de strijd tegen de tabaks­lobby. Het is allemaal juridisch heel uitdagend en nieuw. Dus het is zowel vakmatig interessant als moreel bevredigend. En in een Circle kun je verkennen hoe jij het grootste verschil kunt maken.’