vak & mens

gezien

Vlieg op de muur

In ‘€ 62.068 boete voor de hennepkwekerij in oma’s schuur’ (Nieuw Amsterdam, 2024) geeft rechtbankverslaggever Steven de Jong een bloemlezing van opvallende strafzaken.

Dit boek nodigt hopelijk uit tot een bezoek aan een openbare zitting, schrijft Johan Bac, algemeen directeur van Reclassering Nederland in het voorwoord. Als voormalig hoofdofficier van justitie keek hij zelf vaak tegen lege tribunes aan.

Rechtbankverslaggever Steven de Jong was enkele jaren vaste aanwezige bij strafzittingen. Voor onder andere NRC en zijn website Voorhethekje.nl bezocht hij als vlieg op de muur tientallen strafzittingen. De verrassendste zaken beschrijft hij in dit boek, met veelzeggende titels als ‘Volgens Dave reed een ander 181 km/​u in zijn auto’, ‘Zo kwaad dat hij de moestuin van de buren doodspoot’ en ‘De baan als vrijwilliger in de bibliotheek ging niet door toen John zijn buurman met een priem in het oog raakte’.

En dus de ook zaak die het tot de omslag van het boekje schopte. Waarin een politiehelikopter over de schuur van de oma van Marinus vloog en er plots overal warmtevlekken te zien waren op de infraroodcamera. De recherche trof 250 hennepplanten aan. Hoe liep dat af? Marinus moest de 62.068,30 euro, die hij met de hennepteelt verdiend zou hebben, betalen aan de Staat. Daarnaast kreeg hij een taakstraf van tweehonderd uur.

Tussendoor legt De Jong uit waarom de zaak behandeld werd door de meervoudige, en niet de enkelvoudige strafkamer. Het is dan ook een boekje voor een breed publiek. Intermezzo’s als deze bieden de gemiddelde jurist hooguit wat waardevolle herhaling. De rechtszaken blijven niettemin boeiend en vermakelijk.


Regie in de rechtszaal

Iedere procespartij krijgt in meerdere of mindere mate te maken met een rechter die regie voert. Wat behelst regie? Waarom is het nodig? En hoe beïnvloedt regievoering de taak­afbakening tussen rechter en advocaat?

Deze vragen bespreekt Margreet Ahsmann in De regierol van de rechter (Wolters Kluwer, 2024). De bijzonder hoogleraar Rechtspleging bij de Universiteit Leiden en rechter-plaatsvervanger in Den Haag gaat in achttien hoofdstukken in op de achtergrond van regievoering, de internationale context en de gebruiken van regievoering. Vergeleken met de Engelse casemanager en zijn Duitse tegenhanger heeft de Nederlandse civiele rechter maar weinig wettig gereedschap voor de regierol. De persoon van de rechter wordt wel steeds belangrijker. Hij moet de procedure structureren, advocaten instrueren, waarheidsvinding tot recht laten komen en de snelheid in de procedure bevorderen.

De fundamentele vraag in het boek is wat ‘een goed verloop van de civiele procedure’ betekent, waarvoor de rechter in 2017 verantwoordelijk is gemaakt. Ahsmanns conclusie is dat regievoering moet zijn gericht op een ‘in distributief en procedureel opzicht rechtvaardige uitkomst, die tot stand komt in een effectief en efficiënt gevoerde eerlijke procedure’. Ze stelt onder meer voor om deze doelstelling van regievoering toe te voegen aan een nieuw derde lid bij artikel 19 Rv. Ahsmann schreef haar boek opdat civiele rechters inspiratie kunnen opdoen. En voor advocaten vanwege de reflecties over de rol van de rechter en de advocaat.


meesterlijke podcasts

Ingrijpend

In Onvolwassen Jeugdrecht bespreken advocaat Marco Erkens en voormalig advocaat Rogier Scheele problemen op het gebied van ondertoezichtstelling en uithuisplaatsing.

In een recente aflevering behandelen ze een uitspraak van het EHRM in de Noorse zaak Strand Lobben. Dat arrest uit 2019, over een baby die door de autoriteiten bij zijn moeder was weggehaald, deed destijds veel stof opwaaien. Toch wordt er volgens de heren weinig mee gedaan in praktijk. ‘Onbegrijpelijk.’

Het EHRM beantwoordt volgens Erkens in dit arrest vragen als: wat wordt er verwacht van een overheid bij een uithuisplaatsing? Hoe moet Jeugdzorg met dit soort zaken omgaan? En de rechterlijke macht?

De aflevering duurt 51 minuten. Erkens en Scheele nemen uitgebreid de tijd om de gang van zaken in Noorwegen te bespreken. Uiteindelijk belanden we rond de dertigste minuut bij de uitspraak van het EHRM.

Wat is nu precies de relevantie daarvan? Dat moet de luisteraar er grotendeels zelf uit filteren. De vele inhoudelijke uitstapjes en aanvullingen van de podcastpresentatoren maken het er niet makkelijker op. Duidelijk is in ieder geval dat in de Noorse zaak gerust 21 getuigen gehoord werden en diverse psychologen onderzoeksrapporten schreven, terwijl de kosten voor het inschakelen van dergelijke deskundigen voor de Nederlandse rechter regelmatig reden zijn daar vanaf te zien. Daar ligt volgens de juristen een taak voor de overheid.

Bij de te bespreken uitspraak blijven en standpunten beter onderbouwen voor de luisteraar, dat zou deze ‘kritische en educatieve’ podcast over het jeugdrecht goeddoen. Een onderwerp van niet-aflatend belang bovendien, getuige de zaak van het Vlaardingse pleegmeisje.