actueel

Coalitieakkoord wekt weinig vertrouwen

Het coalitieakkoord kan op weinig steun rekenen van de verschillende specialisatieverenigingen. ‘De asielmaatregelen gaan veel leed veroorzaken.’

PVV, VVD, BBB en NSC willen paal en perk stellen aan de stroom nieuwkomers. ‘Het hele asiel- en migratiestelsel wordt hervormd, de instroom gericht en maximaal teruggedrongen met een breed pakket maatregelen zodat een oplossing wordt geboden voor de huidige acute situatie, met plek voor wie hier echt mag blijven en draagvlak te behouden.’ De rechtsbijstand bij asielaanvragen wordt zo veel mogelijk beperkt en bij herhaalde asielaanvragen ‘maximaal versoberd’.

‘Veel van de asielplannen die in het formatieakkoord staan, zijn in strijd met de wet of internationale verdragen,’ zegt Wil Eikelboom, asiel­recht­advocaat en voorzitter van de Vereniging Asieladvocaten en -Juristen Nederland (VAJN). ‘Onder meer het uitroepen van een asielcrisis en het versoberen van de asielopvang houden geen stand bij de rechter.’ Eikelboom noemt het ‘laf’ dat er allerlei maatregelen worden ingevoerd die de rechten van asielzoekers beperken en dat tegelijkertijd de rechtsbijstand wordt teruggeschroefd. ‘Daardoor is het voor veel asielzoekers moeilijker om de beperkingen aan te vechten bij de rechter. Ik vraag me ook af of de beperking van rechtsbijstand haalbaar is. We hebben in Nederland een systeem van rechtsbijstand. Ik zie niet hoe asielzaken daarvan uitgesloten kunnen worden.’

Eikelboom vreest dat de asielmaatregelen zoals die er nu liggen veel leed veroorzaken. ‘Als dit wordt ingevoerd, zal dat leiden tot heel veel procedures. De regering laat ons dan geen andere mogelijkheid, omdat ze dan rechten van mensen afpakken.’

Criminaliteit

De coalitie zegt de georganiseerde criminaliteit harder te willen aanpakken. Er wordt meer ingezet op confiscatie van vermogen met de Europese aanpak als voorbeeld. Andere maatregelen zijn intensivering van de anti-witwasaanpak en uitbreiding van de kroongetuigenregeling. De aanpak voortgezet crimineel handelen in en vanuit detentie wordt versterkt naar Italiaans model en de samenwerking met andere landen geïntensiveerd. De afgelopen jaren groeit het aantal bedreigingen van politici en hoeders van de rechtsstaat, schrijven de partijleiders. Zij kunnen op een betere beveiliging rekenen. ‘We zullen alle hoeders van onze demoscratische rechtsstaat steunen en achter hen gaan staan, zodat zij veilig en met voldoende mensen en middelen hun essentiële werk kunnen blijven doen.

Het jeugdstrafrecht voor 14- tot en met 16-jarigen wordt aangescherpt, onder meer door het verhogen van maximale straffen. De definitie van deelname aan een terroristische organisatie wordt verruimd, de strafmaat voor terroristische activiteiten gaat omhoog naar twintig jaar cel. Daarnaast komt er onderzoek naar een uitbreiding van de wettelijke categorieën veroordeelden van wie het Nederlanderschap kan worden afgenomen. De aanpak van digitale dreigingen door buitenlandse mogendheden en cybercriminelen wordt versterkt.

Slachtoffers krijgen meer rechten door invoering van een zwaarwegende stem in gratieprocedures, verbetering van het stelsel van compensatie van geleden schade en een zelfstandig gebiedsverbod. Herstelrecht krijgt een extra stimulans.

Datzelfde geldt voor de wijkrechtspraak. De Raad voor de rechtspraak moet meer werk maken van digitalisering, zodat de rechtspleging sneller en effectiever verloopt.

De Nederlandse Vereniging van Strafrechtadvocaten (NVSA) stelt dat strenger straffen vaak niet de oplossing is. ‘Voorkoming van criminaliteit zou voorop moeten staan, bijvoorbeeld door te investeren in de ggz,’ aldus voorzitter Dennis Wolters. ‘Pak de problemen aan bij de kern en investeer in (eerstelijns)hulpverlening. Recidive wordt niet alleen maar voorkomen door meer of zwaarder te straffen. Mocht iemand schuldig blijken aan een strafbaar feit, dan moet vooral oog bestaan voor het effectiever – en op maat – straffen ter voorkoming van strafbaar gedrag in de toekomst. Dat kan door veroordeelden te helpen om hun situatie die heeft geleid tot het feit te verbeteren, zeker in het geval van jeugdigen. Zij hebben recht op een tweede kans en een toekomst.’

De NVSA vindt ook dat er meer moet worden geïnvesteerd in resocialisatie na een veroordeling. ‘Jarenlange bezuinigingen in het gevangeniswezen en hulpverlening hebben die resocialisatie geen goed gedaan.’ De NVSA wijst verder op de nadelige gevolgen van kortdurende gevangenisstraffen en pleit voor een humaan strafrecht. De vereniging benadrukt dat iedereen die met justitie in aanraking komt onschuldig is totdat het tegendeel is gebleken. ‘Eenieder heeft recht op een eerlijk proces zoals is vastgelegd in diverse verdragen, waarbij ook Nederland partij is.’

Sociale advocatuur

Reinier Feiner, voorzitter van de Vereniging Sociale Advocatuur Nederland (VSAN), is evenmin enthousiast over het akkoord. ‘Het is voor wat betreft de sociale advocatuur (vooralsnog) teleurstellend. Behalve de te verwachte “versobering” op rechtsbijstand bij de asieladvocatuur wordt rechtsbijstand of sociale advocatuur niet genoemd. Het grote belang van rechtsbescherming van kwetsbare burgers in hun relatie tot overheden en bedrijven wordt niet geagendeerd, anders dan versterking van rechtspraak, toezicht­houders en parlement. Maar die instituties moeten worden gevoed door de vertolkers van het recht voor gewone mensen: sociaal advocaten. De rechtspraak is niet in staat die rechtsbescherming te bieden als de sociale advocatuur niet integraal mee wordt gewikt, gewogen en gefinancierd. De toeslagenaffaire is een treurig voorbeeld hiervan.’

Dat de coalitiepartijen een zeer streng asielbeleid voorstaan, was volgens Feiner te verwachten en ‘vanuit hun optiek begrijpelijk. Dat die groep kwetsbare mensen hun rechten flink beperkt ziet, betekent in feite dat het juist daar van belang is kritische tegenmacht te organiseren om de rechts­statelijk­heid van het beleid en de betrokken mensenrechten goed te kunnen toetsen. Positief is dat de kracht en werking van goede rechtsbijstand (asieladvocatuur) impliciet dus wel erkend worden’.

De nieuwe coalitie zet ook in op herziening van de Grondwet. De nieuwe regering krijgt de opdracht een voorstel in te dienen tot het schrappen van het toetsingsverbod in artikel 120. Er komt een grondwettelijk (constitutioneel) hof, dat wetten kan toetsen aan de Grondwet. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State wordt verzelfstandigd en er komt een vaste Tweede Kamercommissie grondrechten en constitutionele toetsing.

Volgens de coalitie zijn er nog steeds ‘hardheden in beleid, wetgeving en uitvoering’ die burgers te hard raken. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State, de Raad voor de rechtspraak, de beide Kamers en de (Kinder)ombudsman moeten daarvan jaarlijks een lijst aanleveren bij de minister van Binnenlandse Zaken (BZK). Die krijgt opdracht als coördinerend bewindspersoon de hardheden aan te pakken.

Dick Schoof wil premier voor alle Nederlanders zijn

Dick Schoof werd eind mei gekozen als kandidaat-premier om het beoogde extraparlementaire kabinet te leiden. Schoof is voornemens de zorgen van Nederlanders serieus te nemen en wil premier voor alle Nederlanders zijn, zei hij in een persconferentie.

De 67-jarige Schoof was de hoogste ambtenaar op het ministerie van Justitie en Veiligheid. Daarvoor was hij de baas van de inlichtingendienst AIVD, Nationaal Coördinator Terrorisme­bestrijding en Veiligheid (NCTV) en directeur van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). Tot drieënhalf jaar geleden was Schoof lid van de PvdA.