vak & mens
gezien
Moeder Geit kan zich beroepen op noodweerexces
Je moet welhaast een vakidioot zijn om alledaagse sprookjes – zoals ze in ons collectief geheugen staan gegrift – juridisch te willen ontleden. Niet alles behoeft immers door een advocatuurlijke bril te worden bekeken.
Maar interessant en amusant is het wel om te lezen dat de stieffamilie van Assepoester zich de facto schuldig maakte aan slavernij en uitbuiting en heden ten dage minimaal negen maanden gevangenisstraf tegemoet zou kunnen zien.
Sprookjes bestaan weliswaar niet echt, maar vertonen niettemin grote overeenkomsten met het recht, meldt de flaptekst van Het Groot Juridisch Sprookjesboek (Flying Pencil, 2023). Het boek, onder redactie van de Utrechtse advocaat Noa de Leon-van den Berg, bundelt tal van klassieke sprookjes en plaatst ze in een juridische context. Daarmee heeft ze het ultieme eindejaarsgeschenk gemaakt voor de liefhebbers van het recht.
De Leon kwam op het idee nadat ze een paar jaar geleden een blog wijdde aan Sneeuwwitje en de strafbare poging tot moord. De enthousiaste reacties brachten haar ertoe een compleet juridisch sprookjesboek te maken, daarbij ervoor zorgend dat verschillende rechtsgebieden aan bod komen. Er is dan ook maar één verhaal van haar hand. De rest is geschreven door een bonte verzameling advocaten en andere juristen.
Dat is zowel de kracht als de zwakte van het boek. De diversiteit aan sprookjes en juridische invalshoeken is groot, maar niet alle verhalen zijn even goed geschreven. Sommige auteurs zijn in de eerste plaats jurist en pas daarna verteller.
Gelukkig zijn de pareltjes in de meerderheid. Vermakelijk is die van De Leon zelf, over het verschoningsrecht voor advocaten. Moest de advocaat de naam van zijn cliënt Repelsteeltje onthullen, daarmee het leven reddend van de eerstgeboren zoon van de wanhopige koningin of deed hij er beter het zwijgen toe?
Sprankelend is de uiteenzetting van Claudia van Oort, op grond van de Wolf en de Zeven Geitjes. Dat moeder Geit haar kinderen uit de buik van de wolf sneed, is uiteraard te billijken. Maar was het nodig om er stenen voor in de plaats te doen, zodat de wolf in de put viel en verdronk? Noodweerexces, meent Van Oort, zich beroepend op een recent arrest. Daarin bepaalde de Hoge Raad dat in een dergelijk geval de veronderstelde paniek bij een verdachte moet worden meegewogen.
Tot nadenken stemt de analyse van Hans en Grietje, door Constance van Rooijen. Hadden de armlastige ouders van Hans en Grietje daadwerkelijk geen andere keuze dan hun kinderen achter te laten in het bos, waarna ze in handen vielen van de boze heks? Hoewel tegenwoordig circa vier procent van de tweeoudergezinnen onder de armoedegrens leeft, zijn er gelukkig diverse manieren om armoede te bestrijden en kwetsbare gezinnen te helpen, concludeert Van Rooijen.
Indrukwekkend is de vergelijking die Roos Hoek maakt tussen de gestolen wonderlamp van Aladdin en geroofde Joodse kunst en vastgoed gedurende WO II. Weliswaar waren de nazi’s in de eerste plaats verantwoordelijk voor de grootschalige diefstal, maar Nederlandse ambtenaren, notarissen en culturele instellingen boden bereidwillig hulp. Net als Aladdin en zijn familie hebben veel overlevenden of hun erfgenamen hun gestolen eigendommen nooit teruggezien. In de meeste sprookjes leeft de hoofdpersoon nog lang en gelukkig, maar sprookjes bestaan niet.
meesterlijke podcasts
Cafépraat
Podcast Het juridisch café (Rube & Wijnveld advocaten, Amsterdam) doet zijn naam eer aan. Actuele juridische zaken worden op laagdrempelige wijze besproken. Het geheel heeft de ambiance van een goed gesprek tussen vrienden – ter leering ende vermaeck.
In Het juridisch café nemen bestuursrechtadvocaten Jan Rube, Frank Wijnveld en huurrechtadvocaat Martijn Alberts de luisteraar mee in actuele juridische zaken. Het is alsof je als toehoorder aanschuift bij een goed, inhoudelijk gesprek tussen vrienden. Leerzaam, vermakelijk en ontspannen – een fijne podcast die het nuttige met het aangename verenigt.
De luistershow ging in maart 2021 van start. Sindsdien verschenen achttien afleveringen van ongeveer 45 minuten, onder meer over het bestuurs-, omgevings-, bouw-, vastgoed- en huurrecht.
Een recente aflevering gaat over controversiële wetgeving. Het kabinet is gevallen en ‘de Kamers mogen niet over hun graf heen regeren’. De afwikkeling van lopende wetgeving mag doorgaan. ‘Het is natuurlijk wel zo dat er minder democratische waarborg is voor bepaalde wetsvoorstellen. Dan komt al gauw de term “controversiële wetgeving” naar voren.’
Daarvan bestaat geen wettelijke definitie. Rube: ‘Ik denk dan aan wetgeving die in verkiezingstijd een discussie kan opleveren. In de huidige tijd denk ik aan stikstof.’ Wijnveld, spottend: ‘Speelt dat?’
Wie bepaalt wat controversieel is? Dat doen Kamercommissies, die per onderwerp lijsten opstellen van al dan niet controversiële onderwerpen. ‘Zo’n lijst is niet in beton gegoten. Het kan ook naderhand, tijdens de behandeling, alsnog controversieel worden verklaard, of andersom. Sommige controversiële kwesties zijn zo spoedeisend dat ze toch op de agenda komen.’
Er klinkt wat ruis. ‘Voor de luisteraars: we hebben nootjes op tafel en er is iemand die er niet vanaf kon blijven tijdens de opname.’ De advocaten lachen smakelijk en vervolgen het gesprek.