actueel

lawyers for lawyers

door Trudeke Sillevis Smitt beeld Jean-Pierre Jans

Claudia González Orellana uit Guatamala was in Nederland om de Lawyers for Lawyers Award 2023 in ontvangst te nemen. ‘Het is fijn om hier te zijn, waar mensen in ons geloven.’

Het leek zo mooi: in 2011 besloot Guatamala, na 36 jaar burgeroorlog, de straffeloosheid van oorlogsmisdaden en corruptie aan te pakken. Een commissie ging aan de slag, in samenwerking met een speciale afdeling van het Openbaar Ministerie. Advocaat Claudia González Orellana zat in die commissie en boekte successen. Dat riep weerstand op bij invloedrijke personen, vertelt ze.

Wat voor zaken deed u?

‘Ik klaagde bijvoorbeeld een rechter aan die zich schuldig maakte aan illegale zelf­verrijking, zij zit nu haar straf uit. Een lid van het hooggerechtshof dat miljoenen aannam van bedrijven in ruil voor gunstige beslissingen kreeg twaalf jaar. En we stelden aan de kaak dat parlementariërs jarenlang gefingeerde personeelskosten in rekening brachten. In totaal ging het om 150 nepbanen. Ik klaagde alle vier de parlements­voorzitters aan onder wie dit was gebeurd, en zij werden gearresteerd.’

Dat gaf natuurlijk onrust.

‘Ja, dit zijn machtige mensen. Zelfs als ze in de gevangenis zitten, maken ze deel uit van een netwerk. Aanvankelijk stond iedereen erachter dat de straffe­loos­heid zou worden aangepakt. Maar de mensen aan de economische en politieke top hadden niet verwacht dat ook zij eraan zouden moeten geloven. Toen het te dichtbij kwam, ontwikkelden ze een langetermijnplan. Vanaf 2019 zorgden zij dat er corrupte rechters en topfunctionarissen werden benoemd op alle relevante posities. Onze commissie werd ontbonden. Drie jaar later begon de echte crisis.’

Hoe?

‘Binnen een maand werden zeven openbaar aanklagers uit ons samenwerkingsverband gearresteerd. Samen met twee andere advocaten voerde ik de verdediging. Een van hen moest vluchten, dus we zijn nu met z’n tweeën, maar met een ondersteunend team en veel support van buitenaf.

Familie en vrienden waren enorm ongerust en zeiden dat ik moest stoppen of vluchten. Ik hoorde dat er een arrestatiebevel tegen mij lag. Maar ik kan niet stoppen. De mensen die vastzaten waren mijn collega’s, goede mensen. En niemand anders wil het doen, iedereen is bang.’

Wat was uw aanpak?

‘Het eerste wat ik deed, was hulp zoeken. Internationale contacten vroeg ik om verhoren bij te wonen en op social media steun uit te spreken. Ik benaderde journalisten, mensen­rechten­organisaties en -activisten. In vier zaken merkte ik dat de rechter de publieke druk voelde: de aanklachten werden tot lichte vergrijpen teruggebracht en de betrokkenen werden vrijgelaten.

In drie andere zaken werkte het niet. Die rechter liet niemand toe op de zitting, zelfs de Ombudsman werd weggestuurd. Officier van justitie Virginia Laparra, een fantastische professional die zestien jaar goed werk heeft gedaan voor de Staat, werd voor een licht vergrijp in voorarrest genomen en kreeg in eerste instantie vier jaar cel. Ze mag geen familiebezoek, ziet maar een uur per dag de zon. Toen ze ernstig ziek was, weigerde de rechter tot viermaal toe haar naar een ziekenhuis te laten gaan. Ze kreeg uiteindelijk toestemming, dankzij druk van mijn vrienden – ik voel me niet alleen.

Maar het is ongekend en onverteerbaar dat een vrouw, een moeder, zonder strafblad en met een geweldige staat van dienst zó wordt behandeld, terwijl verdachten van corruptie en oorlogsmisdadigers hun zaak in vrijheid mogen afwachten.’

U hebt het geloof in het systeem verloren?

‘Ja. In het begin dacht ik: dit is raar, er is geen sprake van een misdrijf, we zullen wel een strategie vinden, ook al is de rechter corrupt. De cliënten zelf hebben veel ervaring, ze hebben enorme strafzaken behandeld. Maar niets hielp.

En intussen gebruiken de rechters hun bevoegdheden verkeerd. Ze bepalen bijvoorbeeld dat niemand van de betrokkenen zich over een zaak mag uitspreken, maar als degenen die aangifte hebben gedaan op social media van alles roepen, laten ze dat gebeuren. Als wíj iets zouden zeggen, worden we zeker gearresteerd. Zo kunnen wij het publiek niet informeren, met als gevolg dat de publieke opinie zich tegen ons keert.’

Ondervindt u dat zelf ook?

‘Zeker. We zaten bijvoorbeeld in de rechtszaal met twee cliëntes te wachten op de rechter toen degenen die aangifte hadden gedaan foto’s van ons namen. Dat is verboden en ze gebruiken het om ons op social media zwart te maken. Toen een cliënte, met handboeien om, opstond en riep dat ze moesten stoppen, wilde een man haar slaan. De autoriteiten deden niets, de griffier kwam alleen zeggen dat het schreeuwen moest ophouden.

Ook buiten werd ik lastiggevallen, bijvoorbeeld toen ik uit mijn auto stapte bij het gerechtsgebouw. Ze namen foto’s en riepen dat ik een dief van de Staat was. Het sloeg nergens op, allemaal desinformatie van internet.’

Hoe moet dit weer goedkomen?

Een dun lachje. ‘Het zijn donkere tijden, maar ik werk door met het gereedschap dat ik als jurist heb. Ik heb veel vertrouwen in de volgende generatie, wil daar een voorbeeld voor zijn. Er moet ergens een breekpunt komen, hopelijk volgend jaar als er nieuwe hoog­gerechts­hof­rechters benoemd moeten worden.’

Wat kunnen wij vanuit hier doen?

‘De Lawyers for Lawyers Award is heel belangrijk. Het bevestigt dat we niet alleen staan, erkenning krijgen. Ik vind het ook belangrijk dat ik als vrouw de onderscheiding in ontvangst mag nemen. Veel van de gecriminaliseerden zijn vrouw, ik kan hier hun stem zijn. Wij kunnen met zijn allen tegen de regering van Guatamala zeggen dat ze zich aan de wet moet houden.’

Dank dat u dit hebt willen vertellen.

‘Het is fijn om erover te praten, om onder mensen te zijn die in ons geloven, en die geloven dat we niets verkeerds hebben gedaan.’