van de nova

NOvA brengt maatschappelijk paspoort advocatuur in kaart

Er is een diverse maatschappelijk bijdrage vanuit de advocatuur, zowel van grote als kleinere kantoren. Dit blijkt uit de enquête ‘Maatschappelijk paspoort advocatuur’ van I&O research in opdracht van de NOvA. Bijna de helft van de deelnemende advocaten besteedde het afgelopen jaar tijd aan gratis rechtsbijstand aan natuurlijke personen. Een kwart verleende gratis rechtsbijstand aan ngo’s, mkb en start-ups en 44 procent werkt samen met maatschappelijke organisaties.

Rachel Pouwer

7.441, zoveel uur besteedden de 340 advocaten bij De Brauw Blackstone Westbroek in 2022 samen aan gratis rechtsbijstand aan ngo’s, mkb, start-ups et cetera. Hieronder vallen Bureau Clara Wichmann, UNICEF, Stichting VluchtelingenWerk, The Ocean Cleanup en Save the Children. ‘We doen heel veel pro-bonowerk, maar we maken er geen verplichting van voor onze advocaten. De een haalt enorm veel voldoening uit pro-bonowerk en doet het graag, een ander minder,’ legt Rachel Pouwer uit. Zij is onderdeel van de pro-bonocommissie bij De Brauw. Samen met anderen uit de commissie beoordeelt zij alle verzoeken die bij het kantoor binnenkomen. ‘Wij kijken altijd of wij de beste partij zijn voor deze zaak. En natuurlijk weeg je de capaciteit af en kijk je of er een belangenconflict is. Gelukkig hebben wij veel kennis en kunde in huis, dus er kan veel. Die kennis wil je inzetten voor partijen die minder gemakkelijk toegang hebben tot ons rechtssysteem. Wanneer wij pro-bonozaken aannemen, zijn die zaken voor ons net zo belangrijk als onze betaalde zaken.’

Maatschappelijke bijdrage

In het regeerakkoord van 2021 is de belofte gedaan de sociale advocatuur te versterken. Hierin staat dat ook ‘een substantiële maatschappelijke bijdrage wordt verwacht van de gehele advocatuur’. De NOvA heeft in kaart gebracht welke initiatieven er binnen de advocatuur lopen op maatschappelijk vlak. Aan het onderzoek hebben 1.225 advocaten deelgenomen. De vraag of kantoren – die geen toevoegingszaken doen – moeten meebetalen aan de sociale advocatuur is in de enquête overwegend negatief beantwoord: 65 procent van de advocaten zonder toevoegingspraktijk vindt dit geen goed idee. Hetzelfde geldt voor 52 procent van de advocaten met een toevoegingspraktijk. Bij een verplichte maatschappelijke bijdrage zijn de voor- en tegenstanders ongeveer gelijk: 39 procent van de ondervraagden is voor, 43 procent is tegen. Wat opvalt, is dat onder de voorstanders veel jongere advocaten zijn. Het hele rapport is te lezen via advocatenorde.nl/nieuws (4 april).

Fulltime bezig

De Brauw is niet het enige kantoor dat maatschappelijk bezig is met pro-bonowerk. Uit de enquête blijkt dat een kwart van de 1.225 respondenten aan gratis werk voor ngo’s, mkb en start-ups doen. Acht procent van de advocaten die werken bij grote kantoren (65 advocaten of meer) besteedde hier vorig jaar meer dan vijftig uur aan. Ook deed een kwart van de respondenten werk voor ngo’s, mkb en start-ups tegen een gereduceerd tarief. Pouwer: ‘Er zijn opdrachten waar teamleden maandenlang vrijwel fulltime mee bezig zijn. Het is mooi om de betrokkenheid en commitment te voelen van teams. De anticonceptiezaak van Bureau Clara Wichmann bijvoorbeeld, waarin werd gepleit voor het opnieuw opnemen van de pil in het basispakket. Zo’n zaak kan op een bepaald moment gemakkelijk de belangrijkst lopende zaak zijn voor onze advocaten.’ Naast gratis werk voor ngo’s, mkb en start-ups zijn grote kantoren ook heel actief als het gaat om zaken als sponsoring aan sportclubs/sporters, cultuur en goede doelen.

Sanny Jurkovich

Aan de hand nemen

Tegelijkertijd blijkt het aandeel van de kleinere kantoren substantieel als het gaat om toevoegingen en diensten gratis of voor een gereduceerd tarief verlenen aan natuurlijke personen. Ruim de helft van alle 1.225 advocaten die deelnamen aan het onderzoek besteedde het afgelopen jaar tijd aan toevoegingszaken. Bijna een kwart (23 procent) besteedde hier gemiddeld tussen 40 en 120 uur per maand aan. Sanny Jurkovich werkt nu bijna tien jaar als sociaal advocaat in Amsterdam. Zij richt zich vooral op familierecht. Zestig procent van haar tijd besteedt zij aan toevoegingen. De andere veertig procent doet zij betaalde werkzaamheden. ‘Mensen die hier komen, hebben een probleem. Dat gaat vaak verder dan een juridisch probleem. Laatst had ik een jonge buitenlandse vrouw die ging scheiden. Zij werkt niet, haar ex-man verdient niet genoeg om partneralimentatie te betalen. Mijn advies zou dan zijn: zoek werk. Maar omdat ze de Nederlandse taal niet genoeg machtig is, durft zij niet op zoek te gaan. Zo iemand moet je echt aan de hand nemen op weg naar een coach. Het duurt vaak een tijdje voordat je scherp hebt wat je voor ze kan betekenen. Daar gaat veel tijd inzitten.’

Samenwerking met toevoegingskantoren

Twee op de tien advocaten werken zelf op een of meerdere manieren samen met toevoegingskantoren. Verder geeft meer dan een derde van de advocaten aan dat zijn of haar kantoor samenwerkt met toevoegingskantoren. Pouwer: ‘Wij maken gebruik van de Praktizijnsbibliotheek voor samenwerking met toevoegingskantoren. Het gaat dan vooral om ontsluiting van kennis. Medewerkers van De Brauw verzorgen ook (gratis) cursussen die via de Praktizijnsbibliotheek door de sociale advocatuur kunnen worden gevolgd.’

Percentage advocaten dat in 2022 verschillende vormen van rechtsbijstand verleende (% ‘ja’)
Percentage advocaten dat minimaal één nevenactiviteit uitvoert

School’s cool

Zeven op de tien advocaten voeren minimaal één nevenactiviteit uit of zetten hun advocatenkennis in. Denk hierbij aan het geven van onderwijs, deelname aan werkgroepen, vrijwilligersactiviteiten bij verschillende organisaties, toezicht­houdende functies, voorzitterschap bij commissies/raden en het schrijven van wetenschappelijke artikelen. Bijna de helft van de advocaten werkte zelf (in de hoedanigheid van advocaat) op een of meerdere manieren samen met maat­schappelijke organisaties. Dit doen zij bijvoorbeeld met goede doelen of met scholen. Daarnaast zegt 56 procent van de advocaten dat zijn kantoor samenwerkt met een of meerdere maatschappelijke organisaties. Jurkovich is plaatsvervangend rechter in Breda, bestuurslid van de Vereniging Sociale Advocatuur Nederland (VSAN) en de nieuwe Nederlandse Vereniging van Rechtswinkels. Daarnaast is zij mentor bij School’s cool. ‘Ik coach een dertienjarig meisje dat net op de middelbare school zit. Ik help haar een keer per week met het plannen van haar huiswerk. Zij is daar blij mee en ik voel mij er goed bij.’