vak & mens
advocaat en algoritme
Kan de EU AI beteugelen?
Een moratorium op artificial intelligence heeft geen zin. Vaart zetten achter nieuwe regelgeving des te meer.
Van Frankenstein tot The Matrix, al eeuwen fantaseren we over innovatie die zich tegen ons keert. Volgens het Future of Life Institute dreigt fictie nu werkelijkheid te worden. Een tsunami van door ChatGPT gegenereerd nepnieuws kan onze beschaving ondermijnen. Het instituut roept in een door AI-pioniers als Elon Musk en Steve Wozniak ondertekende open brief op tot een AI-moratorium op de ontwikkeling van grote AI-experimenten van tenminste zes maanden. Tijdens die pauze zou de mensheid kunnen nadenken over waarborgen en wetgeving.
‘Een onzinnig voorstel,’ reageert Jos van der Wijst van het Brabantse advocatenkantoor BG Legal, ‘alsof er tijdens zo’n moratorium niet verder ontwikkeld wordt. Dat kun je niet stoppen’. De oproep is volgens hem vooral ingegeven uit concurrentieoogpunt. De bedrijven die willen pauzeren willen hun achterstand inlopen of hun voorsprong vergroten. ‘Het draait allemaal om geld.’
Bovendien werkt de EU al aan wetgeving. De AI-verordening kan dit jaar worden vastgesteld en dan 24 maanden later in werking treden. Van der Wijst zit in de NEN standaardisatiecommissie voor AI en Big Data. ‘Regelgeving over nieuwe techniek is vaak al achterhaald als die van kracht wordt. Dat is niet erg, als er maar wat algemeenheden inzitten die kunnen worden toegepast op nieuwe ontwikkelingen en die zitten erin. Het doel van de verordening is mensgerichte AI.’
Ook advocaat Gertjan van den Hout van het Groningse kantoor NORD ziet niets in een moratorium. ‘Als wij in Europa zouden pauzeren, gaan ze in de VS of China wel verder. Bovendien zou er een multilateraal verdrag nodig zijn.’
De paniek verklaart hij uit het ‘disruptieve’ effect van ChatGPT de afgelopen maanden. ‘Dan worden groepen bang voor hun baan. Maar de samenleving past zich altijd aan. Er komen andere beroepen voor terug.’ Hij doceert intellectueel eigendomsrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen. ‘Gaan studenten hun scriptie laten schrijven door ChatGPT en hoe gaan we dat controleren? Kan de output van een robot auteursrechtelijk beschermd zijn? Kan een robot plagiaat plegen? Die vragen worden nog niet beantwoord door de AI-verordening. De jurisprudentie gaat uit van een menselijke maker, dus software voldoet niet aan die norm. Ongetwijfeld krijgen we daar nieuwe rechtspraak over.’
‘De AI-verordening zou met maximumharmonisatie kunnen zorgen voor een betere bescherming van burgers in alle lidstaten,’ reageert advocaat Matthijs Gardien van het Rotterdamse kantoor Ploum. ‘Een voordeel is dat AI-systemen in het huidige voorstel worden gecategoriseerd, maar dat kan ook direct het probleem zijn voor de werking van het beschermingsmechanisme. Zo wordt in Brussel veel gelobbyd door diverse grote aanbieders die willen voorkomen dat bepaalde systemen onder het bereik van de verordening vallen. De aanbieders van dat soort systemen verkrijgen daarmee meer ontwikkelvrijheid en concurrentievoordelen.’
Sciencefiction wordt de komende tijd iets meer alledaagse werkelijkheid, zo verwachten de drie ICT-advocaten, maar in doemscenario’s geloven ze niet. AI kan het leven juist prettiger maken. De navigatiesoftware waarmee we ons alweer jaren door het verkeer laten loodsen, praat net zo zalvend als HAL, de doortrapte boordcomputer uit de film A Space Odyssey (1968). Maar je hoort nooit over auto’s die – geïnspireerd door die klassieke filmrobot – er zomaar alleen vandoor gaan en hun eigenaar ergens langs de snelweg achterlaten.