vak & mens
advocaat en algoritme
Anonieme valsemunters
Beschermen cryptobeurzen de consument of de georganiseerde criminaliteit?
Speurend naar de gestolen spaarcenten van zijn cliënten stuitte Marius Hupkes onlangs op een wallet van meer dan een miljard. ‘Grotendeels crimineel geld,’ zegt de Amsterdamse advocaat, ‘maar beslag leggen gaat niet zomaar. De cryptoexchange is een postbusfirma.’ Hij laat op zijn laptop een gelikte site zien, waar je gewoon kunt betalen met creditcard. ‘Er zijn zo’n elfduizend van die zwendelsites, vaak geregistreerd in landen met discrete wetgeving. Ik sta nu al tientallen gedupeerden bij.’
Bitcoin presenteerde zich in 2009 als het solide antwoord op de banken- en eurocrisis. Transacties worden decentraal bijgehouden via de online boekhouding van de blockchain en daarmee zouden cryptomunten veilig zijn: anoniem, vrij van politieke sturing en niet te kraken. Maar sindsdien heeft het fenomeen zich vooral bewezen als krankzinnig kansspel. Duizenden varianten werden als digitale zeepbellen gelanceerd. Sommige spatten roemloos uiteen, andere worden door finfluencers omhoog geschreven om misschien daarna weer te worden gedumpt. Hupkes, die eerder gedupeerden van traditionele beleggingsschandalen bijstond, raakte gefascineerd. ‘Ik ga niet zeggen dat crypto fraude is, maar het leent zich er wel voor. Puristen roemen de anonimiteit, maar die trekt ook misdaad aan. Voorkennis? Koersmanipulatie? Consumentenbescherming? Transparantie? Er is nul jurisprudentie. Dat gaat nu allemaal komen.’
De decentrale basisstructuur van blockchain is energieverslindend maar wel veilig. De problemen liggen volgens hem bij de beurzen, die de cryptomunten toegankelijk maken voor het grote publiek. Die zijn vaak helemaal niet goed beveiligd. FTX, een van de grootste beurzen, ging eind vorig jaar failliet, nadat de oprichter er met de kas vandoor was gegaan. Veelzeggend, vindt Hupkes. ‘De grote exchanges zijn in een paar jaar uitgegroeid tot miljardenbedrijven. Maar de compliance is ver achtergebleven. Nu moeten ze kiezen: willen ze een registratie met alle regelgeving die daarbij hoort? Ik denk dat de illegale spelers het consumentenrecht echt onderschatten. Ze mogen hier helemaal niet handelen zonder registratie.’
Toch doen ze dat op grote schaal. De duizenden malafide brokers met een offshore registratie kunnen in Nederland geen bankrekening openen. En daarom handelen ze via een wallet bij een van de grotere exchanges, die hun zaken op papier wel goed geregeld hebben. Toch blijkt dat tegen te vallen zodra er problemen ontstaan, merkt Hupkes. Zo wil hij namens vijf gedupeerden Binance aansprakelijk stellen. Via deze wereldwijd grootste beurs raakten zijn cliënten tonnen kwijt aan oplichters. Die lieten geen sporen na, maar ook Binance verstopt zich. ‘Het is een van de raarste zaken die ik ooit deed. Wie kan ik dagvaarden? Het is een grote black box. In de algemene voorwaarden noemen ze zich een ecosysteem van een groep personen of bedrijven en dat kan ook nog veranderen. Er zijn wereldwijd zestig bedrijven met die naam Binance. Aandeelhouder zou Changpeng Zhao zijn, een bekende twitteraar en finfluencer. Gelukkig heeft zich nu – onder dreiging van een kort geding – een advocaat gemeld.’
De praktijk wijst uit dat de grote beurzen bereid zijn te schikken, om daarmee de weg vrij te maken naar een registratie. Hupkes staat al tientallen gedupeerden bij die door oplichters verleid werden te investeren in crypto. ‘Vervolgens werd hun wallet gehackt en waren ze hun geld kwijt. De meeste gedupeerden zijn al wat ouder, zowel hoger als lager opgeleid. Crypto was een tijdlang een hype. De slachtoffers schamen zich.’
Alleen de beurzen die zich in de goede richting ontwikkelen en transparant worden voor de consument en de fiscus hebben een legale toekomst, zo schat hij in. ‘Algoritmes kunnen daarbij helpen en waarschuwen voor verdachte transacties. Cryptobeurzen die daar niet in meegaan, zullen verdwijnen naar het darkweb.’