actueel
gezien
Gerard Spong zit in februari een halve eeuw in het vak. De journalisten Gerlof Leistra en Patricia Jimmink wijdden een boek aan de ‘grootmeester’.
In het dagelijks leven is Leistra (1959) misdaadjournalist bij EW. Om voldoende tijd te vinden voor het boek besloot hij een dag minder in loondienst te werken. ‘Ik had altijd al de wens om dit te doen. Suriname is een van mijn stille liefdes in het leven. Ik ken Gerard Spong al geruime tijd, hoewel we niet bevriend zijn. Toen ik hoorde dat hij op 7 februari zijn 50-jarig jubileum viert, leek me dat een mooie aanleiding. Ik belde hem en hij was meteen akkoord.’
In Grootmeester wordt Spong de vraag gesteld wat iemand tot een goede strafrechtadvocaat maakt. Zijn antwoord: ‘Die moet veel in huis hebben. Je moet niet alleen alle jurisprudentie feilloos van a tot z uit je mouw kunnen schudden, dat is een kwestie van voorbereiden. Maar je moet ook stressbestendig zijn en incasseringsvermogen hebben, want je krijgt niet altijd gelijk. En je moet de gave van het woord hebben. Je moet gecompliceerde juridische problemen op een pakkende wijze kunnen vertalen naar goed Nederlands. Je moet ook weten wat de zwakke kanten van een zaak zijn en waar je je verdediging op gaat richten. Je moet niet met hagel komen, sommigen doen dat wel. Je kunt beter zeggen: deze twee of drie punten in een zaak, daar ga ik mijn verdediging op richten.’
De dag van het jubileum is ook de dag dat Grootmeester, het kleurrijke leven van Gerard Spong (Balans) verschijnt. In 269 pagina’s verhalen Leistra en Jimmink over het leven van de in Suriname geboren advocaat, vanaf het moment in 1946 dat hij het levenslicht zag tot nu. Ze doen dat aan de hand van talloze gesprekken met mensen uit de omgeving van Spong. De advocaat zelf komt ook uitgebreid aan het woord. Spong maakte ruim tijd vrij voor het schrijversduo. Leistra: ‘Het heeft hem zeker honderd uur gekost. Als je uitgaat van zijn uurtarief van vijf-, zeshonderd euro kom je in totaal op een behoorlijk bedrag.’
Spong staat te boek als bekende Nederlander, niet in de laatste plaats wegens zijn veelvuldige optredens in praatprogramma’s. Maar zijn invloed op de rechtsontwikkeling rechtvaardigt ook een boek over de vermaarde advocaat, meent Leistra. ‘Met name in cassatiezaken wordt hij gezien als de top van de Nederlandse advocatuur, dat zegt zowel vriend als vijand. Hij heeft bijgedragen aan belangrijke veranderingen, bijvoorbeeld dat de advocaat het woord mag doen wanneer de verdachte niet aanwezig is. Dat is dankzij hem gekomen. Ook op euthanasiegebied heeft hij, samen met Eugène Sutorius, voor belangrijke uitspraken gezorgd.’ Spong en Sutorius traden in 1984 in cassatie op in de Schoonheimzaak, waarin de Hoge Raad voor het eerst voorwaarden vaststelde waaronder euthanasie straffeloos kan blijven. Zaken waarvan een buitenstaander betwijfelt of daar überhaupt iemand zijn vingers aan wil branden, vinden bij Spong onderdak, weet Leistra. ‘Daar is hij heel helder in. Iedereen heeft recht op zijn bijstand, behalve Desi Bouterse. Spong realiseert zich natuurlijk ook dat hij met bepaalde zaken de nodige aandacht trekt. De kachel moet ook roken.’
Leistra steekt zijn bewondering voor de flamboyante advocaat niet onder stoelen of banken. ‘Hij is in 1976 naar Nederland gekomen en is uitgegroeid tot een echte merknaam. Natuurlijk zijn er meer goede advocaten, maar hij is een van de toppers binnen het strafrecht. Hij werd vaak vergeleken met de zogenaamde prijsboksers, zoals Hiddema, Piet Doedens, vader en zoon Moszkowicz. Maar Gerard komt daar toch wel bovenuit. Juridisch was hij hen de baas. Je zult hem er ook niet op betrappen dat hij iemand anders zijn pleitnota laat schrijven.’
Grootmeester vertelt het levensverhaal van Spong, maar het was op een haar na een necrologie geworden. Op een zondag in maart 2022 belandt hij met COVID op de intensive care. Zijn overlevingskansen worden niet hoog ingeschat, zijn partner Taco en zijn zoon Xander denken zelfs al na over de uitvaart. Leistra: ‘We zaten op dat moment midden in het boek en schrokken uiteraard enorm toen we van zijn partner Taco te horen kregen dat Spong min of meer op sterven lag. Maar Taco zei ook zeker te weten dat Gerard zou willen dat we doorgingen met het boek. Dat was een bijzonder moment.’ Wonder boven wonder herstelde Spong. Inmiddels werkt hij weer, hoewel hij het iets rustiger aan doet dan voorheen. In het boek vertellen zijn intimi dat hij door zijn doodsstrijd milder is geworden. Zelf zegt hij meer te genieten van kleine dingen in het leven. En van zijn kleinzoon. Niettemin stapt hij nog elke ochtend op tijd zijn kantoor binnen. Werken blijft zijn grote liefde, constateren de auteurs.
Een van de belangrijkste gebeurtenissen in het leven van Spong vormen de Decembermoorden in Paramaribo in 1982. Eind 1980 was de advocaat er zelf gearresteerd. Desi Bouterse had op dat moment net de macht gegrepen en Spong was ingevlogen om enkele van diens voormalige bondgenoten te verdedigen voor de krijgsraad. In Fort Zeelandia joeg de militaire politie hem de stuipen op het lijf met een schijnexecutie, waarna Spong het land ontvluchtte zodra hij de kans kreeg. Twee jaar later liet Bouterse vijftien vooraanstaande Surinaamse intellectuelen vermoorden. Leistra: ‘Spong kende alle vijftien slachtoffers, maar vier van hen rekende hij tot zijn vrienden.’ De moorden vormen het grootste trauma voor Gerard, zegt hartsvriendin Noraly Beyer in het boek. ‘Dat delen we.’
De twee auteurs schreven hun boek voor een breed publiek, maar ook voor juristen loont het de moeite, denkt Leistra. ‘Spong is een kleurrijk man. Het boek is in de eerste plaats een ode aan het leven. Juristen kunnen ervan leren hoe je zover kunt komen. Met keihard werken vooral. Zoals Spong zelf zegt: met studeren, studeren, studeren.’