vak & mens

gezien

Door de ogen van het kind

De wereld binnen rechtspraak en jeugdzorg meer door de ogen van kinderen zien. Dat is de oproep van Anneke van Teijlingen, auteur van De opgroeidriehoek.

In haar boek besteedt de auteur aandacht aan het kind, de ouders, het systeem, en de jeugdbescherming. Of het gaat om een scheiding, een ondertoezichtstelling, of een uithuisplaatsing. De heimwee, angst en het verdriet van kinderen die hiermee te maken hebben, beschrijft Van Teijlingen met veel empathie. Dat zij als kind zelf onder toezicht stond van een jeugdbeschermer, maakt dat ze de gevoelens en behoeften van het kind levensecht kan beschrijven. Het perspectief van het kind zou volgens de auteur dan ook de enige echte richtlijn moeten zijn binnen rechtspraak en jeugdzorg.

In De Opgroeidriehoek pleit de auteur voor denken vanuit het gezinssysteem; vader, moeder en kind. ‘Omdat het isoleren van een probleem of een gedrag, haast niet mogelijk is. Iedereen in een systeem reageert op elkaar en reageert op een bepaalde situatie. Of een kind zich gezond kan ontwikkelen, hangt samen met de reacties die alle leden in zijn of haar systeem hebben.’

Van Teijlingen, van origine verpleegkundige, is MfN-registermediator binnen de rechtbank. Ze werkt momenteel vooral als bijzonder curator. ‘Als bijzonder curator heb ik de eer om kinderen te mogen vertegenwoordigen in al die situaties waar een kind knel kan komen te zitten. Knel tussen ouders, tussen ouders en jeugdzorg, of tussen zichzelf en jeugdzorg.’ Open, oprechte belangstelling tonen in het kind, dat is volgens Teijlingen het allerbelangrijkst.

Wijsheid van de terugblik

De bestuursrechter heeft de laatste jaren te weinig rechtsbescherming aan de burger tegen de overheid verschaft, met onrecht als gevolg.

Dat is de rode draad van Onrecht in de rechtsbescherming (Paris, 2022) van Ron Jue. Hij was meer dan 25 jaar bestuursrechter en ging in 2020 met pensioen. Jue greep dat moment aan om te bezien of de bestuursrechtspraak in goede handen is bij de rechtbank en de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. De Toeslagenaffaire laat volgens hem zien dat de bestuursrechter, wetgever en de Belastingdienst flinke steken hebben laten vallen. En juist dan moet de bestuursrechter er zijn, stelt Jue. ‘Dat is helaas niet gebeurd met verstrekkende persoonlijke en maatschappelijke gevolgen.’

Het kan en moet beter, zegt hij. Zo vindt hij dat uitvoeringsbesluiten ook altijd moeten worden getoetst aan algemene rechtsbeginselen en dient het verbod om ambtshalve te toetsen te worden losgelaten als er geen enkel rechtens te beschermen belang mee is gediend. Andere actiepunten die hij voorstelt: ‘Geef zowel eiser als verweerder altijd één kans om een gemaakte fout te herstellen en ga effectiever met partijen communiceren.’ Daarnaast wil Jue dat er aan artikel 8:51a Algemene wet bestuursrecht een lid wordt toegevoegd waardoor de bestuursrechter kan bepalen dat het bestuursorgaan één kans krijgt om het gebrek te herstellen of te laten herstellen. Ook pleit Jue ervoor dat de Rechtspraak bij de Raad van State wordt weggehaald en wordt ondergebracht bij de rechterlijke macht. Een eerlijke en zelfkritische terugblik op de loopbaan van een bestuursrechter.

Van mr. Pitbull naar mr. Beer

Hoe tem je in de rechtszaal een advocaat die zich als pitbull ontpopt? En hoe breng je die rat, die je het bloed onder de nagels vandaan haalt, tot rede?

Bruno Tideman, ruim dertig jaar advocaat, beschrijft in zijn boek Dierenriem van de advocatuur (Boom juridisch, 2022) acht verschillende gedragstypes uit de advocatuur. Er is de gezaghebbende topadvocaat (mr. Leeuw), de hulpvaardige huisadvocaat (mr. Beer), de constructieve verbinder (mr. Giraffe), de coöperatieve regelneef (mr. Bever) en de wantrouwige chicaneur (mr. Rat). Maar ook de opvliegende straatvechter (mr. Horzel), de strijdlustige procestijger (mr. Pitbull) en de heerszuchtige bullebak (mr. Gorilla). Tideman ervaart in zijn praktijk dat de communicatie met de advocaat van de wederpartij vaak moeizaam verloopt. Volgens hem moet elke advocaat binnen de veelzijdige beroepsgroep effectief kunnen communiceren, met mensen om kunnen gaan en onderhandelingsvaardigheden hebben. Dat vraagt om veelzijdigheid en wendbaarheid op het vlak van communicatie. En, zegt hij, communicatie is veel meer dan het overbrengen van woorden. Een belangrijk deel van de communicatie wordt bepaald door non-verbale signalen, zoals handgebaren, stemgebruik en lichaamshouding. Wil je een pitbull proberen te temmen, dan reageer je met de bedaarde toon van een beer. Om de autoriteit van de gorilla te verzwakken, is de beste strategie om gezaghebbend als een leeuw op te treden. Met behulp van de communicatiemethode van tegengesteld interveniëren, geeft Tideman degenen die met een lastige gesprekspartner te maken hebben handvatten om bewust te kiezen voor ander gedrag.