actueel

Weerwind trekt grens tussen toezicht en klachtbehandeling

Minister Weerwind haalt het toezicht volledig weg bij de lokale dekens, om het onder te brengen bij de Landelijke toezichtautoriteit advocatuur (LTA). De dekens zijn er straks voor klachtbehandeling.

Met een brief van de minister voor Rechtsbescherming op 26 september komt een voorlopig einde aan de onzekerheid over de toekomstige rol van de lokale deken. Het was al langer duidelijk dat het ministerie aanstuurde op de oprichting van de LTA. Niettemin bleef het tot het laatste moment spannend of Weerwind zich gevoelig zou tonen voor de argumenten van de lokale dekens, die zich in meerderheid fel verzetten tegen de decimering van hun takenpakket.

De dekens slaagden er echter niet in een gesloten front te vormen. Negen van de elf steunden de LTA op voorwaarde dat de dekens in de regio toezichthouder zouden blijven. Twee dekens namen ieder een eigen standpunt in. De negen dekens wisten zich onder meer gesteund door acht grote advocatenkantoren die in augustus een brief naar Weerwind stuurden.

Het bleek niet voldoende. Als het aan de minister ligt, krijgt de LTA de verantwoordelijkheid voor het toezicht op alle advocaten. De LTA wordt een onafhankelijk orgaan binnen de NOvA dat bestaat uit drie advocaten die daarvoor worden vrijgesteld. De leden van de LTA worden voor vier jaar benoemd door het college van afgevaardigden (CvA), op voordracht van de algemene raad van de NOvA.

Preventief

De lokale deken zal niet langer toezicht uitoefenen, maar blijft nog wel klachten behandelen overeenkomstig artikel 46c van de Advocatenwet. Volgens het ministerie bestaat er groot verschil tussen toezicht en klachtbehandeling. ‘Toezicht is voornamelijk preventief van karakter. Toezicht kan worden uitgeoefend zonder dat is gebleken van een overtreding. Klachtbehandeling is reactief van karakter waarbij het gaat om een geschil tussen de advocaat en een derde’, staat te lezen in de ambtelijke notitie die tegelijk met de brief van Weerwind naar de Kamer is gestuurd.

Om tegenstrijdige taken en rollen te voorkomen, komt er een duidelijke scheiding tussen de beide taken, ondanks bezwaren van de lokale dekens. Die menen dat toezicht en klachtbehandeling bij elkaar dienen te horen, om het simpele feit dat uit klachten signalen naar voren komen die kunnen helpen bij het toezicht.

Weerwind maakt een andere afweging, maar geeft toe dat er een grijs gebied is tussen toezicht en klachtbehandeling. ‘Om die reden ga ik regelen dat de LTA en de lokale dekens ieder vanuit hun eigen verantwoordelijkheid informatie met elkaar kunnen uitwisselen.’

Naast klachtbehandeling blijven de dekens ook verantwoordelijk voor de toetreding tot de balie en stageaangelegenheden. Ook blijven ze actief in het tuchtrecht.

Wantrouwen

Uit de briefwisseling met de Kamer blijkt dat er op het ministerie zorgen bestaan over het wantrouwen tussen de verschillende gremia in de advocatuur. Dat wordt gezien als een risico voor de uiteindelijke invoering van het gekozen toezichtmodel. Weerwind roept alle betrokkenen binnen de advocatuur op om ‘in gezamenlijkheid te werken aan de transitie naar het nieuwe toezichtmodel’.

Zijn medewerkers zijn niet zonder hoop, blijkt uit de ambtelijke notitie. Dat schrijven ze althans na een recente bijeenkomst op het departement met vertegenwoordigers van de AR, het CvT, de lokale dekens en het college van afgevaardigden (CvA). ‘Onze afdronk van het gesprek is positief. Het overleg lijkt door verschillende vertegenwoordigers als positief te worden ervaren, omdat er duidelijkheid komt over de versterking van het toezicht op de advocatuur. Er lijkt een gezamenlijk gevoel van urgentie te ontstaan en door verschillende vertegenwoordigers is benadrukt dat er een duidelijke opdracht ligt bij de advocatuur om het gekozen model gezamenlijk tot een succes te maken.’

Lokaal

Hoewel er straks drie toezichthouders aan het hoofd van de LTA staan, worden dat er in de praktijk aanzienlijk meer. Per arrondissement wordt een lokaal toezichthouder aangesteld, niet zijnde de deken. Dat betekent niet automatisch dat er elf afzonderlijke toezichthouders komen. De LTA mag ook één toezichthouder voor meerdere arrondissementen benoemen.

Weerwind wil de LTA ruime bevoegdheden geven om toezicht af te dwingen en onwillige advocaten in het gareel te krijgen. De LTA ontleent haar gezag onder meer aan titel 5.2 Awb, zoals bijvoorbeeld de bevoegdheid om informatie en inzage te vorderen (artikel 5:16 en 5:17 Awb).

Daarnaast krijgt de LTA de bevoegdheid om bij overtreding van bepaalde voorschriften bestuurlijke sancties zoals een bestuurlijke boete of last onder dwangsom op te leggen. Advocaten kunnen daartegen bij de bestuursrechter in het geweer komen. Daarnaast krijgt de LTA de bevoegdheid om zelfstandig een tuchtklacht in te dienen bij de Raad van Discipline én om een spoedschorsing te vragen.

Het huidige college van toezicht (CvT), dat toeziet op het functioneren van de lokale dekens, is niet meer nodig, meent Weerwind. Een ‘blik van buiten’ vindt hij nog wel gewenst, om te voorkomen dat het toezicht zich te veel naar binnen richt. De ‘blik van buiten’ bestaat uit drie leden die geen van allen advocaat zijn. Een naam voor het drietal geeft Weerwind nog niet, uit angst dat die te veel gaat lijken op het CvT.

Onmiddellijk na de brief van Weerwind uitte het voormalig CvT-kroonlid Jeroen Kremers kritiek. Kremers nam 21 september ontslag uit onvrede met de verschillende petten van de algemeen deken. Die is zowel voorzitter van de algemene raad, van het CvA als van het CvT. In een brief aan Weerwind en de Tweede Kamer drong Kremers erop aan het LTA niet bij de NOvA onder te brengen. ‘Het huidige toezicht op de advocatuur is doordesemd van rolvermenging en gebrek aan onafhankelijkheid. Van de hervorming van dit wettelijke toezicht mag worden verwacht dat er structurele verandering komt. De landelijk toezichthouder zal onafhankelijk moeten zijn van de Staat én van de beroepsgroep.’