van de nova uitgelicht

Bedreiging en intimidatie:
leer grenzen stellen

De helft van de advocaten maakte in de afgelopen twaalf maanden ten minste één vorm van agressie mee. Ruim twee derde van de advocaten die te maken hebben gehad met agressie ondervindt hier nadelige effecten van. Ze zijn strenger in het aannemen van cliënten, worden voorzichtiger in hun uitingen, zijn bezig om zichzelf ‘in te dekken’ tegen mogelijke agressie en hebben minder plezier in hun werk. Dit blijkt uit een onderzoek van I&O Research in opdracht van de NOvA.

‘De cliënt nam geen genoegen met het nieuws dat hij in bewaring moest blijven. Hij ging door het lint. Ik heb mij verscholen achter de deur. Ik kon niet bij de noodknop.’ Of: ‘Per e-mail werd duidelijk aangegeven dat als ik door zou gaan met mijn werkzaamheden, mijn echtgenoot en ik hier spijt van zouden krijgen en dat hij mijn echtgenoot wel even op zou opwachten.’ Dit zijn slechts twee situaties waarin advocaten dreiging en agressie ervaren, maar voorbeelden zijn er genoeg. Vier op de tien advocaten maakten het afgelopen jaar zelfs meerdere incidenten mee. 37 procent beoordeelde het incident dat zij meemaakten als (zeer) ernstig. ‘Confronterend en schokkend,’ zegt Jeroen Soeteman, lid van de algemene raad van de NOvA. ‘Je hebt wel een vermoeden, maar nu staat het zwart op wit.’

Figuur 1 Percentage advocaten dat te maken had met verbale agressie, intimidatie, bedreiging en fysieke agressie
(afzonderlijk)

Steeds een stap verder

De meest voorkomende vorm van agressie was verbale agressie (41 procent), gevolgd door intimidatie (34 procent), bedreiging (18 procent) en fysieke agressie (4 procent). De kans om een incident mee te maken, is het grootst voor advocaten die werken in het insolventierecht, strafrecht, letselschaderecht en personen- en familierecht. Soeteman: ‘Dit zijn rechtsgebieden die veel invloed hebben op het leven van mensen. Door juridische kwesties staat hun vrijheid, bedrijf of omgang met de kinderen op het spel. De boosheid die daarbij kan ontstaan, richt zich dan op de curator, de advocaat van de wederpartij of zelfs de eigen advocaat.’

‘Intimidatie en bedreiging horen niet bij de balie. Als je het toelaat, denken cliënten dat het toelaatbaar is’

In de helft van de gevallen komt de agressie van de eigen cliënt. Bij een derde door de wederpartij. Ruim twee derde van de advocaten die te maken hebben gehad met agressie ondervindt hier nadelige effecten van. Toch doet slechts 5 procent aangifte bij de politie. ‘Advocaten denken dat dreiging en agressie bij hun beroep hoort. Daarnaast verwachten zij dat het effect van de aangifte niet groot is. Maar intimidatie en bedreiging horen niet bij de balie. Als je het wel toelaat, denken cliënten dat het toelaatbaar is,’ aldus Soeteman. Hij vervolgt: ‘Zeg bijvoorbeeld dat je niet zo aangesproken wilt worden. Doe je dat niet, dan gaan ze steeds een stapje verder. Heb je in zo’n geval moeite met je grenzen aangeven, kom dan naar onze weerbaarheidstrainingen. Hier leer je grenzen stellen.’

Figuur 2 Met wie bespreken advocaten een incident van agressie?
(meerdere antwoorden waren mogelijk)
Figuur 3 Nadelige effecten na het meemaken van een incident. Het incident had effecten op…

Bewust van je omgeving

Onno Pouw is trainer van de NOvA-weerbaarheidstraining. De meeste advocaten die hij traint, hebben al eens te maken gehad met dreiging en/of agressie. ‘Dit soort gedrag is abnormaal, maar komt wel vaak voor in de huidige maatschappij. Steeds meer beroepsgroepen krijgen ermee te maken. Het is dus belangrijk dat je weet hoe ermee om te gaan.’ De opkomst van social media speelt daar – volgens Pouw – ook een rol bij. Dat maakt dreigen en intiminderen gemakkelijker. Uit het onderzoek blijkt dat verbale agressie – in vergelijking met bedreiging en intimidatie – vaker per telefoon of in persoon wordt geuit. Intimidatie daarentegen gaat vaker via een e-mail en bedreigingen worden met name via social media geuit. Pouw: ‘Bewust zijn van de situatie wordt steeds belangrijker. Daar focussen wij ons ook op bij de weerbaarheidstraining. Je leert jezelf kennen en weet hoe je reageert als je tegenover een lastige cliënt zit. Dit is iets dat je van tevoren niet weet, als je het niet hebt meegemaakt.’ Volgens Pouw word je vaardiger door kennis toe te passen. Onbewust bekwaam worden, noemt hij dat. ‘Oefen! Op kantoor en thuis. Start bij situaties met collega’s of het gezin. Bewustwording begint altijd met je eigen emotie herkennen. Als je het bij jezelf herkent, herken je het ook sneller bij een ander.’

Figuur 4 Mening van advocaten over reactie van het eigen kantoor bij incidenten van agressie
Figuur 5 Bekendheid met voorzieningen die de Nederlandse orde van advocaten aanbiedt
Weerbaarheidstips
  1. Heb je een slechtnieuwsgesprek? Waarschuw kantoorgenoten, zodat ze eventueel kunnen helpen.

  2. Wees je bewust van de ruimte waarin je zit. Waar zitten de deuren? Wat is jouw positie in de ruimte?

  3. Merk je dat iemand emotie vertoont, erken die emotie, toon begrip, houd eventueel een stilte.

  4. Heb je dreiging bij een gesprek ondervonden, neem dan een andere route richting je auto, of laat jezelf ophalen.

  5. Ben je bedreigd? Praat erover! Doe je dat niet, dan blijf je er last van houden.

Landelijke vertrouwenspersoon

De NOvA biedt al diverse initiatieven aan om advocaten weerbaarder te maken: LawCare, de objectscan van het kantoor, weerbaarheidstrainingen, een noodnummer en de noodknop. Al deze maatregelen zijn onderdeel van de Taskforce Bescherming tegen ondermijning. De uitkomsten van het rapport zijn voor de algemene raad aanleiding om een landelijke vertrouwenspersoon in te stellen. Advocaten die met een dilemma zitten of druk ervaren vanuit een cliënt of iemand anders kunnen dan naar deze vertrouwenspersoon. ‘Ook gaan we onderzoeken hoe weerbaarheid nog nadrukkelijker in de beroepsopleiding kan worden opgenomen en hoe weerbaarheidstrainingen onderdeel kunnen worden van de permanente educatie,’ vertelt Soeteman.

Actuele data

Zo’n 1.100 advocaten hebben in mei aan het onderzoek meegedaan. I&O Research heeft een weging toegepast op leeftijd, geslacht, kantoorgrootte en arrondissement, zodat de groep advocaten die heeft meegedaan op die kenmerken representatief is voor alle advocaten in Nederland. Het onderzoeksbureau heeft soortgelijke onderzoeken eerder gedaan bij politieke ambtsdragers, overheidsmedewerkers en journalisten. Het onderzoek wordt nu tweejaarlijks herhaald, zodat de ontwikkelingen kunnen worden gemonitord. ‘Wij beschikken daardoor steeds over actuele data op basis waarvan maatregelen genomen en activiteiten ondernomen kunnen worden. Dreiging en agressie zijn helaas onderdeel van ons werk, maar hoort er echt niet bij,’ besluit Soeteman.

Meer informatie

Download het rapport ‘Agressie, bedreiging en intimidatie bij advocaten’ op advocatenorde.nl/nieuws (20 september). Lees meer over het weerbaarheidsprogramma van de NOvA op advocatenorde.nl/weerbaarheid.